زین العابدین منتظری مدرس دانشگاه اسفراین

1. از آنجايي كه بدليل تغييرات و تحولات جامعه ، نيازها دائما در حال تغيير هستند . ضرورت دارد فرآيند نيازسنجي به طور مداوم انجام پذيرد .

2. در نيازسنجي ، دستيابي به اطلاعات دقيق و عيني از اهميت زيادي برخوردار مي‌باشد .

3. در فرايند نيازسنجي مشاركت تمامي اجزاء نظام آموزشي بسيار با اهميت مي‌باشد .

بياد داشته باشيم كه عموماً آموزش زماني مي تواند عملكرد فرد را بهبود بخشد كه :

1. فرد ، دانش و مهارت لازم را براي انجام عمل نداشته باشد .

2. ضعف عملكرد ناشي از كمبود تمرينات نباشد .

3. عملكرد پايين ناشي از عوامل ديگري مثل انگيزش و محيط كاري نامساعد نباشد .

4. فرد نسبت به آموزش دهنده و محتواي آموزشي نگرش منفي نداشته باشد .

با توجه به مطالب فوق مي توان از منابع ذيل جهت نيازسنجي استفاده نمود :

1. منابع و مستندات سازماني مانند بخشنامه ها و شرح وظايف

2. منابع و مستندات علمي و استانداردها

3. نظرات مديران

4. نظرات كادر آموزشي فراگيرنده

5. كارشناسان و متخصصان حوزه مربوطه (5)‌

6. يكي از مناسب ترين مدل هاي نيازسنجي جهت استفاده مدل سه بعدي كافمن ، كوريگال و جانسون مي‌باشد . از ديدگاه سه كارشناس فوق در هر نيازسنجي توجه به سه بعد يا منبع اطلاعاتي بسيار مهم است . بعد فراگير ، بعد جامعه (مديران ، سياست ها ، مستدلال و صاحبنظران) و بعد متخصصين و متوليان فرآيند آموزش . جهت اخذ اطلاعات مي توان از طريق تشكيل جلسات بحث و گفتگو ، مصاحبه ، پرسشنامه و غيره استفاده نمود . لازم است از هر سه منبع اطلاعات لازم را جمع آوري نمود و سپس اشتراكات و اختلافات موجود بين سه منبع را مشخص نمود . (6)

فنون نيازسنجي آموزشي

صرف نظر از اينكه نيازسنجي در چه قلمرويي صورت مي پذيرد و چه الگو و چهارچوبي براي آن تعيين شده است ، آشنايي با فنون نيازسنجي نقش بسيار مهمي در موفقيت آن دارد. بيش از 23 فن در نيازسنجي آموزشي به كار مي رود ليكن ما در اينجا به معرفي چند فن كه كاربرد بيشتري دارد مي پردازيم .

1. فن دلفي : (7) در اين فن به منظور بررسي ديدگاه هاي متخصصان و كارشناسان از پرسشنامه يا مصاحبه و يا جلسات متنوع استفاده شده و ديدگاهها و نظرات ايشان پس از تعامل چندباره به نقاط مشتركي مي رسدكه حاصل كار ممكن است دوره هاي آموزشي باشد كه براي سمت و يا سمت‌هايي تدوين مي گردد . (8)

2. فن فيش باول : (9) در اين فن ، گروه نيازسنجي ، كاركنان سازمان يا هر نوع مخاطب را در گروه 8 تا 6 تايي تقسيم كرده ، براي هر گروه يك نماينده تعيين مي شود . سپس از گروه ها خواسته مي شود تا پس از بررسي مسائل در مواردي توافق كنند و نتايج حاصل توسط نماينده به اطلاع گروه نيازسنجي مي رسد. (10)

3. فن الگوگيري : (11) اين فن استفاده از الگوهاي موجود بصورتي است كه شرايط محيطي و سازماني الگوگير لحاظ شده باشد . صرفاً تقليد از الگوها نه تنها مفيد نبوده كه مي تواند سازمان را از حالت تعادل نسبي نيز خارج سازد. (12)

4. فن بارش مغزي : (13) در اين فن به افراد گفته مي شود بدون هيچ ملاحظه اي هر چه در ذهن دارند بدون تامل بر روي كاغذ ثبت كرده يا به زبان آورند،  در اين فن نكات ذيل مي بايست مورد توجه قرار گيرد :

الف) از يكديگر انتقاد نشود

ب) تفكر محدود نشود

ج) حداكثر نظرات توليد شود

د) عقايد صرف نظر از كيفيت آنها ثبت شود (14)

با عنايت به آنچه آمد مديران خواهند توانست به نيازسنجي و تدوين برنامه هاي آموزشي جهت بهسازي و ارتقاء كاركنان خود اقدام نموده و از اين طريق كيفيت كار كاركنان و در نهايت نظام آموزشي را بهبود بخشند .

پي نوشتها :‌

1. الواني ، مهدي ، مديريت عمومي ، نشر ني 1384 .

2.     Need Assessment

3.     Summers , Gene (1987) Need Assessment , lowa uni press

4. محمدي ، داود ، برنامه ريزي آموزشي ضمن خدمت كاركنان ، انتشارات پيام ، 1383 .

5. ابطحي ، سيد حسين ، آموزش و بهسازي منابع انساني ، سازمان گسترش ، 1368 .

6. فتحي ،‌كوروش ، نيازسنجي آموزش و الگوهاي آن ، انتشارات آييژ ،‌1381 .

7.     Delphi Technique

8. يمني ، محمد ، نظريه سيستمها ، انتشارات علمي و فرهنگي ، 1376 .

9.     Fish bowel Technique

10.    محمدي ، داود ، برنامه ريزي آموزشي ضمن خدمت كاركنان ، انتشارات پيام ، 1383 .

11.    Bench marking

12.                    همان

13.    Brain Storming

14.    Houston , W.R(1978) . Assessment school needs , Omaha .