چگونگی کار با نرم افزار spss

فایلی حاوی مطالب مفید درباره چگونگی استفاده از نرم افزار اس پی اس اس با استفاده از تصاویر آموزشی

Click to see file

چند نکته محاسباتی مهم در spss

 

Creating Scales and subscales in SPSS

Click to see

spss

 

This page will show you how to manage data in SPSS: how to create a data file, name and label variables, deal with missing values, compute new variables based on existing variable scores and recode scores. The instructions on this page are for SPSS Version 10.0 and higher (the screenshots are from Version 12.0). Older versions (9.0 and lower) are different for some procedures. To see instructions for using these older versions click here.

ادامه نوشته

موضوعات پايان نامه رشته مديريت آموزشي

سنجش کیفیت آموزش در سیستم های آموزش الکترونيکی و استفاده از داده کاوی جهت افزایش کيفيت آموزش در این سیستم ها

بررسی تأثير بازی رايانه‌ای بر نگرش و پيشرفت تحصیلی دانش‌آموزان

امکانسنجی اجرای يادگيری سيار در دانشگاه ها

کاربرد فن اوری اطلاعات در آموزش زبان

عارضه یابی ارزشیابی در دوره های آموزش مجازی دانشگاه ها

سنجش و ارزيابی ميزان اثر بخشی سيستم آموزش بر سبک فکری

بررسی رابطه نگرش معلمان نسبت به کاربرد فناوری های آموزشی در فرآيند تدريس و انگیزه تحصیلی دانش آموزان

ارتباط هوش چندگانه با مهارت هاي مديران در مدارس متوسطه شهر تهران

ارزیابی و سنجش اثربخشی دوره های آموزش مجازی (موردی دانشگاه یا مرکز آموزش مجازی …)

شناسایی و رتبه بندی موانع بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات (IT) در ساختار آموزش و پرورش (با روش AHP)

بررسی ميزان آگاهي معلمان از نظريه هاي يادگيري (رفتارگرايي، شناخت گرايي، شناختي – اجتماعي) و استفاده از آن در فرايند تدريس (مورد مقطع دبیرستان …)

شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر يادگيري غير رسمي معلمان (مورد مقطع دبیرستان ….)

ارزشيابي كيفيت مراکز فني حرفه اي پسرانه شهر تهران و ارايه راهكارهاي بهبود آن

نقش تکنولوژی در يادگيری دانش آموزان

 بررسي عوامل انگيزشي و نگرشي موثر در پيشرفت تحصیلی دانش آموزان دبيرستان

رابطه هوش هیجانی و شادکامی دانشجویان

بررسی میزان اثربخشی سبک های مختلف آموزشی و ارائه سبک بهینه

رابطه مهارت های معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

ارزیابی کارایی و رتبه بندی دانشگاه های دولتی کشور با روش تحلیل پوششی داده ها (DEA)

بررسی رابطه عملکرد و رفتار معلمان با انگیزش درونی دانش آموزان

بررسي رابطه باورهاي فراشناختي با سلامت رواني دانش آموزان

بررسي رابطه باورهاي فراشناختي با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان

مدلسازی عوامل اجتماعی موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

مدلسازی عوامل فرهنگی موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

مدلسازی عوامل اقتصادی موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

شناسایی و رتبه بندی فاکتورهای موثر بر افزایش کیفیت خدمات آموزشی با منطق فازی

طراحی مدل سنجش کیفیت خدمات آموزشی در دانشگاه و ارائه راهکارهای افزایش آن

بررسی عوامل موثر بر افزایش کیفیت خدمات آموزشی در سیستم آموزش مجازی (E-Learning)

بررسی رابطه رواشناسی تربیتی با انگیزش تحصیلی و خودکارآمدی و مهارت جزیی معلمان

نقش فراگیری اصول روانشناسی تربیتی در رضایت شغلی و مهارت کلی تدریس معلمان

بررسی تاثیر بازی های آموزشی کامپیوتری بر افزایش خلاقیت کودکان

ارزیابی و سنجش اثربخشی دوره های آموزش مجازی (موردی دانشگاه یا مرکز آموزش مجازی …)

کاربرد “نقشه هاي مفهومي” در راستای مشارکت و يادگيري همكارانه در آموزش الكترونيكي

ارزیابی کیفیت دوره های آموزش مجازی با استفاده از تئوری فازی

ارائه مدلي براي افزايش اثربخشي يادگيري در سيستمهاي آموزش مجازي

شناسایی و اولویت بندی موانع توسعه آموزش الکترونیک در ایران با تاکید بر نظام آموزش عالی

بررسی و تحلیل یادگیری تطبیقی در آموزش الکترونیک

شناسایی عوامل كليدي موفقيت و سنجش ميزان اثربخشي آنها در يادگيري الكترونيكي در دانشگاه هاي كشور

ارائه مدلی جهت سنجش ميزان آمادگي و بلوغ يادگيري الكترونيكي در مراکز

بررسي ميزان اثربخشي عوامل كليدي موفقيت در يادگيري الكترونيكي در دانشگاه هاي كشور

تحلیل هزینه-فایده و  ارزيابي اقتصادي بكارگيري يادگيري الكترونيكي در نهادها

امکان سنجی اجرای آموزش های الکترونیکی در دوره متوسطه از دیدگاه دبیران (متن کامل پایان نامه موجود است)

نیازسنجی آموزشی کارکنان

طراحی الگوئی جهت زمينه سازي خلاقيت در روند یادگیری در ساختار برنامه درسي آموزش متوسطه ايران

بررسی تاثیر متغیرهای اقتصادی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه

بررسی رابطه بین فرهنگ سازمانی و اثربخشی در دبیرستان ها

-رابطه الگوهای فرزندپروری با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

-رابطه الگوهای فرزندپروری با خلاقیت دانش آموزان

نیازسنجی آموزشی کارکنان بخش آموزش دانشگاه …

بررسی سبک های مدیریت تعارض مدیران  ورابطه آن با فرهنگ سازمانی در اداره آموزش و پرورش

بررسی سبک های مدیریت تعارض مدیران  ورابطه آن با اثربخشی سازمانی در اداره آموزش و پرورش …

بررسی رابطه بین رضایت شغلی معلمان و موفقیت تحصیلی دانش آموزان

بررسی رابطه بین فرهنگ سازمانی و خلاقیت در اداره آموزش و پرورش …

بررسی و تحلیل موانع کارآفرینی در نظام آموزش و پرورش

بررسی رابطه مدیریت مشارکتی و فرهنگ سازمانی در اداره آموزش و پرورش

بررسی رابطه مدیریت مشارکتی و کارایی در اداره آموزش و پرورش

پيش بيني وضعيت تحصيلي دانشجويان با استفاده از شبکه عصبی

بكارگيري داده كاوي براي كشف تاثيرعامل جنسيت و مدرسه در موفقيت تحصيلي رشته هاي مختلف

-تدوین استراتژی بهینه منابع انسانی در در اداره آموزش و پرورش …

-بررسی نقش مديريت دانش در تبيين استراتژي هاي منابع انساني سازمان …

-بررسی رابطه بین سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی سازمان ….

-بررسی رابطه بین سبک های مدیریت تعارض و فرهنگ سازمان ….

-بررسی رابطه بین سبک های مدیریت تعارض و تعهد سازمان ….

-بررسی رابطه بین توانمندسازی منابع انسانی و اثربخشی سازمان ….

-بررسی رابطه بین توانمندسازی منابع انسانی و فرهنگ سازمان ….

-بررسی رابطه بین توانمندسازی منابع انسانی و تعهد سازمان ….

-بررسی رابطه بین توانمندسازی منابع انسانی و  اثربخشی سازمان ….

-تاثير سبک رهبري سازمان بر فرهنگ منابع انساني

-تاثير سبک رهبري سازمان بر اثربخشی منابع انساني

-تاثير سبک رهبري سازمان بر خلاقيت سازماني

-تاثیر پاسخگویی سازمانی بر فرهنگ منابع انساني

رابطه فرهنگ سازماني و خلاقيت سازماني در سازمان هاي اداري

رابطه تعهد سازماني و خلاقيت سازماني در سازمان هاي اداري

رابطه فرهنگ سازماني و پاسخگویی سازماني در سازمان هاي اداري

-تاثير سبک رهبري سازمان بر پاسخگویی سازماني

-رابطه شهروندی سازمانی با سودآوری سازمان …

-رابطه عدالت سازمانی با سودآوری سازمان …

-رابطه شهروندی سازماني و عملکرد سازمان

-رابطه عدالت سازمانی و فرهنگ سازمان

-مدیریت مشارکتی و فرهنگ سازمانی

-مدیریت مشارکتی و اثربخشی سازمانی

-رابطه مدیریت مشارکتی و کارایی سازمانی

-ارزیابی عملکرد منابع انسانی با رویکرد کارت امتیازی متوارن BSC

-بررسی عوامل موثر در حفظ پايداری منابع انسانی

-مدیریت دانش و توانمندسازی منابع انسانی

The role of organizational learning in transformational leadership and organizational innovation

Examining the influence of subjective norm and facilitatin conditions on the intention to use technology among pre-servic teachers: a structural equation modeling of an extended  technology acceptance model

The role of schools’ perceived human resource policies in teachers’ professional development activities: a comparative study of innovations toward competence-based education

برخی از موضوعات پیشنهادی برای پایان نامه رشته مدیریت

بررسی تاثير فرهنگ سازمانی بر تعهد سازمانی مديران

نقش مولفه های ارزشی در کاهش فشار عصبی

بررسی موانع ارتقاء شغلی زنان به پستهای مديريت

بررسی رابطه بين فرهنگ سازمانی با خلاقيت و نوآوری سازمانی

بررسی نقش سيستمهای اطلاعاتی در بهبود تصميم گيری مديران

بررسی اثرات فن آوری اطلاعات بر ساختار سازمانی

بررسی اثرات بکارگيری سيستمهای اطلاعاتی مديريت MIS بر بهره وری سازمان

بررسی موانع ايجاد نظام مديريت مشارکتی

بررسی رابطه پاسخگويی سازمانهای محلی و اعتماد عمومی نسبت به آن سازمانها

بررسی وضعيت پاسخگويی عمومی سازمانهای خدماتی دولتی قبل و بعد از خصوصی سازی

شناسايی عوامل موثر بر اعتمادسازی بين کارکنان و مديران

سنجش سطح تعالی سازمانی با مدل الماس تعالی

شناسايی رفتار شهروندی سازمانی مديران و ارتباط آن با عملکرد

بررسی عوامل سازمانی موثر بر فساد اداری

بررسی ارتباط سرمايه اجتماعی با عملکرد سازمانی

بررسی عوامل موثر بر مقاومت کارکنان در بهره گيری از

بررسی عوامل موثر بر مقاومت کارکنان در ایجاد تغییر و تحول

 

بررسی بهره وری اجرای اتوماسيون اداری

بررسی رابطه بين مولفه های عدالت سازمانی و تعهد سازمان

بررسی رابطه بين سبک رهبری و هوش سازمانی

 

بررسی و مطالعه سلامت سازمانی کارکنان بر طبق الگوی هوی و فیلد من

بررسی رابطه بین مدیریت زمان و عملکرد مدیران سازمان.....................

رابطه هوش عاطفی با سبک رهبری در مدیران.....................

بررسی رابطه بین عزت نفس سازمانی با بازخورد سازمانی و سازگاری شغلی میان کارکنان.....

شناسایی عوامل مؤثر در بکارگیری فناوری های ارتباطات و اطلاعات در.....................

بررسی چگونگی انتقال مهارتهای مدیریتی به زیر دستان به منظور جانشین پروری

بررسی تاثیر فرهنگ سازمانی بر بهبود عملکرد کارکنان .....................از دیدگاه.....................

بررسی رابطه بین سلامت سازمانی و تعهد سازمانی مدارس.....................

بررسی رابطه بین خویشتن شناسی مدیران و سلامت سازمانی در.....................

ارتباط هوش هیجانی با انگیزش شغلی کارکنان.....................

رابطه هوش هیجانی با پیشرفت تحصیلی دانشجویان/ دانش آموزان.....................

رابطه بین انگیزه پیشرفت و منبع کنترل با عملکرد مدیران.....................

بررسی ارتباط بین تعهد کاری با رضایت شغلی کارکنان.....................

بررسی عوامل موثر بر ناب بودن سازمان.....................

تاثیر کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات در بهبود عملکرد کیفی.....................

بررسی رابطه مهارت های ارتباطی مدیران و تعهد سازمانی کارکنان در.....................

بررسی رویکردهای مدیریتی شش سیگما و ناب در.....................

بررسی و شناسایی وظایف و ماموریت های دانشگاه کارآفرینان

بررسی ارتباط استرس با بهره وری مدیران.....................

تدوین الگوی مناسب برای ارزیاب عملکرد کارکنان.....................

رابطه بین استراتژیهای مدیریت تعارض مدیران با میزان استرس شغلی.....................

ارایه چارچوب ادراکی مناسب جهت نهادینه کردن فناوری اطلاعات و ارتباطات در نظام آموزش......

بررسی رابطه بین سبک تفکر مدیران با پذیرش تغییر در سازمان

بررسی رابطه بین ارزشهای پرسنلی و فرهنگ سازمانی در سازمان.....................

بررسی وضعیت انگیزش شغلی کارکنان با توجه به سبک رهبری مدیران در.....................

بررسی وضعیت خلاقیت مدیران..................... و رابطه آن با اثر بخشی .....................

مقایسه اثربخشی چند رسانه ای های تعاملی و غیرتعاملی (سی دی های آموزشی) بر خود نظم دهی دانشجویان

بررسی عوامل بازدارنده در ا جرای مدیریت مدرسه محور در مدارس.....................

بررسی ویژگیهای سازمانهای یاد گیرنده در.....................

رابطه بین جو سازمانی با عملکرد مدیران.....................

بررسی رابطه رضایت شغلی و عدالت سازمانی با رفتار شهروندی سازمانی در بین کارکنان.......

رابطه بین خلاقیت و نواندیشی مدیران و اثربخشی .....................از دیدگاه.....................

بررسی عوامل موثر در بهبود اثربخشی مراکز رشد فناوری و ارائه مدل مناسب

رابطه بین فرهنگ سازمانی و رضایت شغلی کارکنان

چارچوب ادراکی برای تربیت مدیران کارآمد در بخش.....................با تکیه بر سه جنبه آموزش ، پژوهش و ترویج

بررسی رابطه ویژگی های کارآفرینانه مدیران با اثربخشی آنان در.....................

بررسی میزان کارآمدی اساتید دانشگاه .....................در مدریت کلاس درس

برنامه ریزی راهبردی برای بهره گیری کارآمد از فناوری های اطلاعاتی در.....................

بررسی رابطه بین هوش هیجانی و اثربخشی اعضای هیأت علمی در دانشگاه

بررسی رابطه بین انگیزه پیشرفت مدیران با اثر بخشی سازمانی آنها در.....................

مقایسه روش تدریس فعال و سنتی در پیشرفت تحصیلی و میزان خلاقیت دانشجویان/دانش آموزان

نیازسنجی دوره های آموزش ضمن خدمت سازمان.....................از دیگاه مدیران و کارشناسان

بررسی رابطۀ رضایت شغلی کارکنان و اهمال کاری آنان در بخش آموزش سازمان.....................

شناسایی مولفه های سرمایه اجتماعی در دانشگاه ها به منظور ارائه مدلی جهت ارتقاء آن

بررسی رابطه بین عوامل شغلی و سازمانی با رفتار شهروند سازمانی اعضاء هیأت علمی دانشگاه.....................به منظور ارائه مدل مناسب

برسی عامل های مؤثر برتمایل اعضای سازمان ...............برای تبدیل شدن به سازمان یادگیرنده

بررسی رابطه هوش سازمانی و یادگیری سازمانی در بین کارکنان.....................و ارائه الگویی جهت ارتقاء یادگیری سازمانی

بررسی و مقایسه اثربخشی سبک های رهبری خادمیت و عاملیت در .....................

توسعه الگوی مدیریت زنجیره عرضه و استفاده از تئوری محدودیت ها

بررسی رابطه بین ویژگی های شخصیتی (برونگرایی – درونگرایی ) مدیران .....................با مهارتهای شغلی آنان

ارزیابی عملکرد سازمان.....................بر اساس مدل تعالی سازمانی EFQM در حوزه های رهبری و منابع انسانی

;بررسی تأثیر آموزش خلاقیت بر مولفه های فراشناختی تفکر خلاق در .....................

بررسی تأثیر ویژگیهای فردی و سوابق تحصیلی دانشجویان بر حیطه های دهگانۀ راهبردی یادگیری و مطالعۀ وین اشتاین

رابطۀ بین نگرش به عوامل ا نسانی موثر در بهره وری و سبک رهبری سرپرستان با تعهد سازمانی در.....................

بررسی تأثیر میزان شناخت اساتید از روش های تدریس در بازدهی آموزشی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان

بررسی شاخصهای مطلوب در فرایند ارزشیابی مدیران .....................از دیدگاه .....................

بررسی ارتباط باورهای غیرمنطقی با فرسودگی شغلی در اساتید و کارمندان دانشگاه

بررسی تاثیر جهانی شدن آموزش عالی بر کیفیت آموزشی دانشگاهها از دیدگاه اساتید دانشگاه............

مقایسه نظر سرپرستان و کارکنان .....................در خصوص عملکرد آموزشهای ضمن خدمت جهت ارتقاء دانش و مهارت کارکنان

بررسی نقش اعتقادات فرهنگی مدیران ............... در بکارگیری سبکهای مدیریت و تصمیم گیری

بررسی رابطه جو سازمانی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان/ دانش آموزان .....................

بررسی رابطه جو عاطفی خانواده با هویت یابی، خودپنداره و عزت نفس نوجوانان و جوانان

تاثیر روش تدریس مشارکتی و روش تدریس سنتی بر پیشرفت تحصیلی

ارتباط مؤلفه های استراتژی مطالعه و یادگیری با پیشرفت تحصیلی دانشجویان

بررسی وضعیت مدارس شهر .....................بر اساس شاخصهای رفتاری سازمان یادگیرنده

مقایسه راهبرد های یادگیری خود تنظیم در آموزش الکترونیکی و آموزش حضوری

بررسی ویژگیهای شخصیتی مدیران، با اثر بخشی آنان در.....................

بررسی مؤلفه های رهبری مبتنی بر ارزش ها و ارائۀ چارچوبی مناسب در ....

راهنمای نگارش پایان نامه (2)

مقدمه

 برای نوشتن یک پایان نامه یا پروژه تحصیلی در یک چارچوب علمی محقق ناگزیر به رعایت اصولی است که هم نگارش مطلب برای وی آسانتر شود و هم مطالعه آن برای دیگران به سادگی امکان پذیر باشد این اصول سه گانه به شرح ذیل میباشند .

 

1) اصول تنظیم و تدوین مطلب
2) اصول نگارش و نوشتن مطلب
3) اصول منابع و مآخذ مطلب

 

 
اصول تنظیم و تدوین مطلب در پایان نامه ها :

 

معمولا یک پایان نامه تحصیلی به صورت زیر تنظیم میگردد :

 1) صفحه عنوان

2) پیشگفتار و در صورت نیاز تشکر و قدر دانی
3) فهرست مطالب
4) فصل اول – طرح تحقیق
5) فصل دوم –پیشینه تاریخی تحقیق
6) فصل سوم _ روش تحقیق
7) فصل چهارم _ ارائه یافته های تحقیق و تجزیه و تحلیل آن
8) فصل پنجم _ خلاصه تحقیق و ارائه پیشنهادها
9) فهرست منابع و مآخذ
10) پیوست

 

 

 

1)عنوان تحقیق

 عنوان تحقیق و صفحه اولین صفحه ای است که بیننده با آن واجه میشود و گاه روی جلد پایان نامه را در بر می گیرد و معمولا مشتمل بر اطلاعاتی به صورت ذیل است :

الف) عنوان پایان نامه
ب ) نام کامل استاد راهنما
ج ) نام کامل محقق یا محققین
د ) نام مرکز یا دانشگاهی که پایان نامه در آن تقدیم میگردد .
ذ ) نوع مدرک ( برای مثال : پایان نامه دوره کارشناسی ارشد صنایع دستی )
و ) تاریخ ارایه پایان نامه

 

2) پیشگفتار و تشکر و قدر دانی :

 این بخش گر چه از ضروریات نیست ولی گاهی وجود آن لازم است که باشد و این قسمت میتواند شامل اطلاعات مختصر و مفیدی از هدف ، دامنه و وسعت تحقیق باشد که قبل از مطالعه کامل تحقیق به خواننده اطلاعاتی را در اینباره خواهد داد و تصویر و برداشتی از کل تحقیق را برای خواننده روشن میکند . محقق میتواند در پایتن پیشگفتار از فرد یا افراد با موسساتی که او را در انجام تحقیقش کمک و راهنمایی کرده اند ، سپاسگزاری کند .

 

 
3) فهرست مطالب :

 فهرست مطلب که میتواند شامل یک یا چند صفحه باشد هدفی جز دادن دید و آگاهی از مطالب مندرج در پایان نامه به خواننده ندارد و خواننده را قادر خواهد ساخت به سرعت و دقت و سادگی ، مطلب دلخواه خود در پایان نامه را بیابد .

 

4) فصل اول _ طرح تحقیق :

 طرح تحقیق یکی از ارکان اساسی و اصلی پایان نامه است و محقق قبل از آنکه به انجام تحقیق مبادرت ورزد ، باید این فصل را تهیه و تنظیم نماید و به سرعت استاد راهنما و یا هر فرئد دیگری که محقق قصد دارد نتایج تحقیق را به او گزارش دهد ، برساند . ÷س از تاید استاد راهنما محقق موظف است طبق طرح تنظیم شده در پی انجام تحقیق بر آید . مهمترین قسمتهای طرح تحقیق عبارتند از :

4-1- عنوان تحقیق ؛ باید شناختی دقیق و روشن از حوزه ی موضوع تحقیق را عرضه دارد و خالی از هرگونه ابهام و پیچیدگی باشد .
4-2-مقدمه یا تاریخچه ای از موضوع تحقیق : در این قسمت مختصری از نظرات و تحقیقات مربوط به موضوع و یا مسایل و مشکلات حل نشده در این حوزه و همچنین توجه و علاقه جامعه به این موضوع اشاره میشود .
4-3-تعریف موضوع تحقیق : در این قسمت محقق موضوع مورد علاقه و یا نیاز احساس شده خود را در حوزه تحقیق بیان میدارد و عوامل موجود در موقیعت را تعریف و تعیین میکند .
4-4-هدف یا هدفهای کلی و آرمانی تحقیق : این قسمت باید با جملات مثبت و کلی طرح شود و ازطولانی شدن مطالب پرهیز شود
4-5-روش انجام تحقیق : در این قسمت پژوهشگر روش کاری خود را بیان میدارد و شیوه های گوناگونی را که در گرد آوری مطالب خود به کار برده ذکر میکند و همچنین اگر روش آماری خاصی را در تهیه و تدوین اطلاعات به کار برده آن شیوه را بیان میکندو بیان آن یکی از ملزومات است .
4-6-اهمیت و ارزش تحقیق : با توجه به تشابه این قسمت از طرح تحقیق با تعریف موضوع تحقیق که در آن محقق نیاز خود را در آگاهی به نتایج مطالعه عنوان میسازد ، در این قسمت منابع شخصی یا علمی که از خاتمه تحقیق به محقق دست میدهد ، بحث میشود .
4-7- محدودیت های تحقیق : محدودیت هایی که کنترل آن از عهده محقق خارج است مانند انتخاب نوع بافته ها و یا زیر اندازها و دیگر محدودیت هایی که کنترل آن در دست محقق است مانند موضوع و محل تحقیق و ...
4-8- تعرف واژه ها : در این قسمت محقق باید واژه هایی که ممکن است برای خواننده آشنا نباشد تعریف کند مثلا در منطقه ای گره، ایلمک و در منطقه ای دیگر خفت و در جاییی دیگر به واژه ای دیگر خوانده میشود محقق باید واژه های نا آشنا را در این بخش معنی کند .
4-9-خلاصه فصلها: در این قسمت خلاصه ای اشاره وار از فصلهای آتی آورده میشودتا خواننده بتواند تصویری واضح از دیگر قسمتهای پایان نامه در ذهن خود ترسیم کند .
این مطالب میتواند اگر درست بیان شود فصل اول پر باری را برای تحقیق ما مهیا سازد !

 

5)فصل دوم پیشینه تاریخی موضوع تحقیق :

 این فصل حاوی خلاصه ای از مطالعات انجام شده در با ره موضوع تحقیق است این بخش از تحقیق یکی از ارکان اصلی و به تعبیری دیگر یکی از پایه های تحقیق میتواند باشد اگر محقق از پیشینه مطالعاتی تحقیق آگاهی داشته باشد به دنبال موضوعات تکراری نخواهد رفت و حتی میتواند با دلایل و برهان های ریشه دار و با پایه به نقد آثار گذشته بپردازد .

6)فصل سوم روش تحقیق :

 در این قسمت معمولا به تفصیل در باره مطالبی به قرار ذیل بحث میشود:

 الف) روش تحقیق در این قسمت محقق به توضیح و توجیه روش تحقیقی خود می پردازد و انواع مختلف روشهای تحقیقی ، هدف و موضوع پژوهشی خود ، مناسب دانسته است می پردازد.

 

ب) آزمودنی ها در این قسمت محقق به سوالاتی از قبیل :
1) آزمودنیها شامل چه اشخاص یا آیتم هایی هستند ؟
2) تعداد آزمودنیها چند تا بود ؟ مثلا 500 نفر بافنده گبه
3) با توجه به موضوع و هدف آیا افراد یا تعداد انتخاب شده مناسب هستند ؟ محقق باید با دلایل و برهانهای قاطع این بخش را برای خواننده ثابت کند و بقولی هدف خود را با عمل هماهنگ سازد .
4) نوع گزینش و تقسیم آزمودنیها به چه ترتیب صورت گرفته است ؟ محقق باید به این موضوع اشاره کند که موارد انتخاب شده به چه دلیل منتخب نگارنده بوده است و چرا مثلا به جای گبه از گلیم استفاده نکرده و ...
5)آزمودنیها از چه خصوصیات ویژه ای برخوردار هستند ؟ پژوهشگر باید به خوانندگان بگوید که خصوصیات آیتم های انتخابی چه بوده است که او آنها را انتخاب کرده است او باید ویژگیهای انتخاب موضوعات مورد بحث خود را برای خواننده مشخص کند برای مثال بگوید چون میخواستیم نوع گره کاربردی در گبه ها را بررسی کنیم 500 نمونه گبه را انتخاب کردیم و یا ...

ج) روش جمع آوری اطلاعات : پژوهشگر پس از تعیین روش تحقیق باید روش جمع آوری اطلاعات را برای خواننده بیان کند که میتواند با استفاده از شیوه های مشاهده ، مصاحبه ، میدانی ، پرسشنامه ای وکتابخانه ای و یا حتی اینترنتی باشد .

 

د) متغیر های مستقل و وابسته : در این قسمت محقق به طور جدا گانه متغیر های متغیر های مستقل و وابسته را تعیین و تعریف میکند و با این کار هم مسیر مطالعه خود را مشخص میسازد و هم برای محقق دیگری این امکان را به وجود می آورد که در صورت تمایل ، بتواند در تحقیق مشابه همین متغیر ها را مورد بررسی قرار دهد .

 

ذ- روش اماری : در این بخش محقق باید از شیوه آماری بکار رفته در تحقیقش یاد کند و ضمن توصیف روش آماری استفاده شده در تحقیق به وضوح و خارج از هر گونه ابهام و پیچیدگی فرمولها و سطوح معنی دار به کار رفته در تحقیق را بیان دارد برخی از روشهای آماری که در کاهای تحقیقاتی عبارتند از :
1) فراوانی و درصد
2) ضریب همبستگی
3) آزمون – تی
4) آزمون – اف

 

7- فصل چهارم – یافته ها و تجزیه و تحلیل آنها :

 این فصل در واقع هسته اصلی تحقیق است و احتمالا مشتمل بر بحث های کلامی ، جدولها ، شکلها ، نمودارها و نیز تجزیه و تحلیل اطلاعات است .

 

 
8- فصل پنجم – خلاصه تحقیق و پیشنهادها :

 این فصل شامل دو قسمت اصلی ، یکی خلاصه تحقیق و دیگری پیشنهادها ست .

 الف- این بخش یکی از مشکلترین بخشهای پایان نامه است . یک خلاصه مناسب ترکیبی از دو نوع اطلاعات است :

1_ اطلاعات و یافته هایی که محقق از تحقیق جاری خویش به دست آورده است .
2_ اطلاعات و یافته هایی که محقق از طریق مطالعه تحقیقات و نوشته های دیگران جمع آوری کرده است

 در نوشتن پایان نامه ، رعایت نکات زیر حائز اهمیت است :
الف) ارائه یافته ها و نتایج برجسته به صورت منظم .
ب ) استفاده از یافته های تحقیق جازی برای تایید یا رد فرضهای تحقیق
ج ) بکار گیری مطالب مندرج در فصل پیشینه تاریخی در رد یا تایید تحقیق (هرجا که لازم بود ) .
پیشنهاد ها :
تحقیقاتی که در زمینه های مختلف از جمله فرش دستباف صورت میگیرد لزوما باید با پیشنهاد هایی همراه باشد که در بهینه سازی رنگرزی ، بافت ، طراحی و در نهایت به سازی تولید فرش انجامد .
این بخش که به ازائه راهکارها میپردازد خواهد توانست بخشی از موانع را متلاشی کند و برای مسئولان چراغ راهی باشد.

 

9- فهرست منابع و مآخذ :

 در این قسمت تمام منابع و مآخذ ، از قبیل کتابها ، مقاله ها ، مجله ها ، رساله های چاپ شده و چاپ نشده را به ترتیب حروف الفبای نام فامیل و نویسنده و یا مترجم و به صورت در هم از نظر نوع آنها نوشته میشود .

 

 
10- پیوست :

 میتوان از پرسشنامه ها ، آزمونها ، نامه های نوشته شده به افراد و موسسات و سایر وسایل جمع اوری اطلاعات نام برد .

ضریب همبستگی چیست

ضریب همبستگی (Correlation Coefficient) ابزاری آماری برای تعیین نوع و درجه رابطهٔ یک متغیر کمی با متغیر کمی دیگر است.

ضریب همبستگی، یکی از معیارهای مورد استفاده در تعیین همبستگی دو متغیر است.

ضریب همبستگی شدت رابطه و همچنین نوع رابطه (مستقیم یا معکوس) را نشان می‌دهد. این ضریب بین ۱ تا ۱- است و در عدم وجود رابطه بین دو متغیر، برابر صفر است.

همبستگی بین دو متغیر تصادفی X و Y به صورت زیر تعریف می‌شود:

که در آن E عملگر امید ریاضی، cov به معنای کوواریانس، corr نماد معمول برای همبستگی (کورولیشن) پیرسون، و سیگما نماد انحراف معیار است.

امید ریاضی:

در نظریه احتمالات؛ امید ریاضی، میانگین، مقدار مورد انتظار یا ارزش مورد انتظار یک متغیر تصادفی گسسته برابر است با مجموع حاصل‌ضرب احتمال وقوع هر یک از حالات ممکن در مقدار آن حالت. در نتیجه میانگین برابر است با مقداری که بطور متوسط از یک فرایند تصادفی با بی‌نهایت تکرار انتظار می‌رود.

کواریانس یا هم‌وردایی (Covariance):

در نظریه احتمالات، اندازه تغییرات هماهنگ دو متغیر تصادفی است. (اگر دو متغیر یکی باشند کواریانس برابر واریانس خواهد شد). چنانکه دو متغیر تصادفی ناوابسته باشند کواریانس آنها صفر خواهد بود.

ضریب همبستگی پیرسون ( Pearson Correlation Coefficient):
روشی پارامتری است و برای داده‌هایی با توزیع نرمال یا تعداد داده‌های زیاد استفاده می‌شود.

ضریب همبستگی اسپیرمن (Spearman Correlation Coefficient):

در صورتی که تعداد داده‌ها کم و فرض نرمال بودن آنها معقول نباشد، از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده می‌شود. ضریب همبستگی‌ای که بر اساس رتبهٔ داده‌ها محاسبه می‌شود، توسط اسپیرمن محاسبه شده‌است.

انحراف معیار(Standard deviation):

نوعی سنجش پراکندگی برای یک توزیع احتمالی یا متغیر تصادفی است و نمایندهٔ پخش‌شدگی مقادیر آن حول مقدار میانگین است.

آیا این مجله درجۀ آی اس آی دارد یا نه؟

برای اینکه بدانیم آیا یک مجله درجۀ آی اس آی دارد یا نه؟ (توجه: جستجوی خود سایت تامسون رویترز زیاد دقیق نیست و گاهی وقت ها نام نشریات را نمی آورد) کافی است که نام نشریه را به این شکل در Googleوارد کنیم:

“Journal Name” site:thomsonreuters.com

برای مثال

“JOURNAL OF BANKING & FINANCE” site:thomsonreuters.com

 

یا اینکه به جای نام مجله، ISSNمجله را واردجستجوگر Googleمی کنیم:

“ISSN: 0378-4266” site:.thomsonreuters.com

که نتیجه جستجو در زیر مشاهده می شود

Journal Search - Science - Thomson Reuters
Science thomsonreuters.com ... Site. Client. proxystylesheet. Output. Search. allAreas ... JOURNAL OF BANKING & FINANCE. Monthly: ISSN: 0378-4266: ELSEVIER SCIENCE BV, PO BOX 211, AMSTERDAM, NETHERLANDS, 1000 AE. Coverage ...
science.thomsonreuters.com/cgi-bin/jrnlst/jlresults.cgi?... - Cached - Similar -

 

 

 

برای جستجوی الفبایی نیز از لینک زیر استفاده نمایید:

http://scientific.thomsonreuters.com/cgi-bin/linksj/search.cgi?letter=d

تدوین پرسشنامه

 

قبل از تدوين پرسشنامه بايد بدانيم به دنبال چه نوع اطلاعاتي هستيم و پرسش­هايي متناسب با آن محتوا را تدوين كنيم. به طور كلي به لحاظ محتوايي در يك پرسشنامه، پنج نوع پرسش وجود دارد.

1ـ پرسش­هاي زمينه­اي يا خصيصه­ ها: اين پرسش­ها  براي كسب اطلاع از خصوصيات پاسخگو است، پرسش­هايي در مورد جنس، سن، شغل، قوميت، مذهب و ... در اين گروه جاي مي­گيرند. اين پرسش­ها در پرسشنامه بيشتر در نقش متغيرهاي مستقل ظاهر مي­شوند.

2ـ پرسش­هاي رفتاري: اين پرسش­ها براي اطلاع از رفتارها و فعاليت­هاي پاسخگويان مناسب است،  چراكه رفتار پاسخگو مد نظر است و در صدد كشف فعاليت­هاي آنها هستيم. پرسش­هايي نظير (روزي چند ساعت از برنامه­ هاي تلويزيوني استفاده  مي­كنيد؟، آيا در فعاليت­هاي محلي شركت مي­كنيد؟ و ...)

3ـ پرسش­هاي اعتقادي: كانون توجه اين پرسش­ها تعيين چيزي است كه پاسخگو آن را درست مي­داند. مثلاً (به نظر شما مشاركت محلي تا چه اندازه بر توسعه محلي تاثير دارد؟، تا چه حد موافق هستيد: مسئولين در توسعه محلي نقشي ندارند؟ و ...) در اين پرسش­ها به دنبال سنجش اعتقادات و باورهاي شخصي پاسخگو مي­باشيم، باورهايي كه ذهن پاسخگو وجود دارد و با آنها زندگي مي­كند.

4ـ پرسش­هاي نگرشي: كانون توجه اين پرسش­ها تعيين چيزي است كه پاسخگو آن را مطلوب مي­داند. مثلاً (به نظر شما شهروندان محله بايد در فعاليت­هاي محلي شركت كنند؟، آيا مسئولين محلي موظف به تشويق مشاركت محلي شهروندان هستند؟     و ...) در اين پرسش­ها از پاسخگو درخواست مي­شود شرايط مطلوب و آرماني را تعيين كنند و و به دنبال تعيين ميزان  اعتقادات و باورهاي شخصي آنها نيستيم.

5ـ پرسش­هاي دانشي: اين پرسش­ها به دنبال ارزيابي و سنجش دانش و آگاهي پاسخگو مي­باشد. در مطالعاتي نظير سواد رسانه­اي، سواد انرژي، مطالعات فرهنگ سازماني بيشتر از اين نوع پرسش­ها استفاده مي­كنيم.

نكته مهم! با سنجش رفتار و دانش نمي­توان به نگرش­ها و اعتقادات پاسخگويان رسيد. حالا با يك مثال در حوزه دينداري به بررسي پرسش­ها مي­پردازيم.

مثال­هايي از انواع پرسش­ها در زير آمده است.

 

پرسش زمينه­اي	شما پيروي چه ديني هستيد؟
	اسلام	زرتشت	مسيحي	يهودي	ساير

 

پرسش رفتاري	در هفته چند بار در نماز جماعت شركت مي­كنيد؟
	هر روز	سه يا چهار روز	يك يا دو روز	به ندرت	اصلاً

 

پرسش اعتقادي	مسلمان كسي است كه اصول اسلامي را رعايت كند؟
	كاملاً موافق	موافق	بي­نظر	مخالف	كاملاً مخالف

 

پرسش نگرشي	ميزان موافقت: آيا مذهبي­ها موظف به نهي از منكر هستند؟
	كاملاً موافق	موافق	بي­نظر	مخالف	كاملاً مخالف

 

پرسش دانشي	كدام يك از موارد زير جزء اصول دين نيست؟
	توحيد	نبوت	امامت	حج	معاد

 

شكل پرسش­ها

پرسش­ها به سه شكل بسته، باز و نيمه بسته مي­باشد. پرسش بسته با گزينه­هاي تحميلي پرسشي است كه در پاسخ به آن چند گزينه ارائه شده و پاسخگو بايد يك يا چند گزينه را انتخاب كند. پرسش باز، پرسشي است كه پاسخگو با اختيار كامل به پرسش­ها پاسخ مي­دهد و پرسش نيمه بسته تركيبي از دو پرسش است در اين پرسش به پاسخگو گزينه­ هايي ارائه مي­شود و در ضمن به اختيار داده مي­شود پاسخ مد نظر خود را اعمال كند.

پرسش باز:مثال، مهمترين مشكل فعاليت­هاي جمعي در ميان شما چيست؟

پرسش نيمه بسته:مثال، اوقات فراغت خود را در آخر هفته چگونه سپري مي­كنيد؟

تماشاي تلويزيون         ديد و بازديد          مطالعه          ساير موارد؟ ...............................................

پرسش­هاي بسته:پرسش­هاي بسته كه بخش زيادي از پرسش­نامه را پر مي­كند داراي اشكال مختلفي مي­باشد كه عبارتند از:

سوالات مدرج یا طیفی به صورت طیف سه­ تایی، طیف پنج­ تایی و طیف هفت­ تایی می­باشد. کاربرد نوع طیف بستگی به تعداد نمونه آماری و آزمون­های آماری دارد، برای مثال اصولاً برای نمونه آماری کم از طیف سه­ تایی استفاده و برای نمونه آماری خیلی زیاد از طیف هفت­ تایی استفاده می­کنند، با این حال طیف پنج­ تایی در پایان­ نامه­ های دانشجویی با نمونه آماری 250 تا 600 ، استفاده می­شود. استفاده از آزمون­های خاصي مستلزم داشتن پاسخگویان کافی به طیف­ ها باشد. برای مثال اگر نمونه آماری 100 پاسخگو باشد و از طیف هفت­ تایی استفاده شود احتمال پاسخگویی به هر یک از درجات طیف 14 پاسخگو می­باشد (100 تقسيم بر 7) که امکان کاربرد آزمون­های خاصي را از ما می­گیرد. نمونه­ هایی از طیف­های پنج­ تایی:

 

کاربرد	5	4	3	2	1
باور­ها و اعتقادات	کاملاً موافق	موافق	تا حدودی	مخالف	کاملاً مخالف
باورها و اعتقادات	خیلی زیاد	زیاد	متوسط	کم	خیلی کم
فعالیت­ها	خیلی زیاد	زیاد	تا حدودی	کم	خیلی کم
فعالیت­ها	همیشه	اکثر اوقات	بعضی اوقات	به ­ندرت	اصلاً
فعالیت­ها	همیشه	اغلب	گاهی	به ­ندرت	هرگز
فعالیت­ها	روزانه	هفتگی	ماهانه	فصلی	سالانه
مهارت­ها	عالی	خوب	متوسط	کم	ندارم
توانایی	عالی	خوب	متوسط	ضعیف	نمی­توانم

 

نظر شما در مورد این جمله	رسانه­ ها درصدد ترویج هویت ملی هستند؟
	کاملاً موافق	موافق	تا حدودی	مخالف	کاملاً مخالف

 

میزان موافقت شما با این جمله	رسانه­ها درصدد ترویج هویت ملی هستند؟
	خیلی زیاد	زیاد	تا حدودی	کم	خیلی کم

 

ـ پرسش افتراق معنايي

اين شيوه حاوي صفاتي متضاد است كه معرف دو قطب يك پيوستار است كه در آن از پاسخگو خواسته مي­شود بر روي يكي از درجات پيوستار علامت بزند.

شوراي اسلامي شهر خود را چگونه ارزيابي مي­كنيد؟ روي پيوستار علامت بزنيد.
وابسته به شهرداري	1	2	3	4	5	6	7	8	9	استقلال عمل
فعاليت غير مشاركتي	1	2	3	4	5	6	7	8	9	فعاليت مشاركتي
عدم كارايي فعاليت	1	2	3	4	5	6	7	8	9	اثربخشي فعاليت
عدم دسترسي	1	2	3	4	5	6	7	8	9	دسترسي

نكته!

ـ از مدرج فرد يعني پنج تايي، هفت­ تايي، نه تايي استفاده كنيد.

ـ براي سهولت تحليل، معاني مثبت و منفي را در يك ستون بياوريد.

ـ دقت كنيد دو كلمه به لحاظ معنايي متضاد هم باشند.

 

 

ـ پرسش مشروط

پرسش مشروط اشاره به داشتن يا نداشتن يك صفت دارد، اگر پاسخگويي صفت مورد نظر را نداشت به سوالات ديگر راهنمايي مي­شود. براي مثال

12ـ با اعضاي خانواده به چه زباني صحبت مي­كنيد؟

 

 

با كدام يك از اعضاي خانواده به زبان محلي صحبت مي­كنيد؟

تمام اعضاي خانواده   پدر و مادر بزرگ     پدر و مادر

 

آيا با آشنايان به زبان محلي صحبت مي­كنيد؟

بلي       خير

لطفاً به سوال 13 رجوع كنيد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ـ پرسش فهرستي

در اين پرسش فهرستي از گزينه­ ها در اختيار پاسخگو قرار داده مي­شود و از وي خواسته مي­شود تا گزينه­ هايي را انتخاب كند. براي مثال

براي دريافت خبر، از كدام يك از رسانه­ هاي زير استفاده مي­كنيد؟

تلويزيون       راديو     روزنامه      اينترنت    ماهواره       تلتكس

 

ـپرسش رتبه­ بندي يا اولويت بخشي

در اين پرسش از پاسخگو درخواست مي­شود تا گزينه­ ها را برحسب يك صفت خاص اولويت بندي يا رتبه­ بندي كند. براي مثال

رسانه ­هاي زير را به لحاظ «اعتبار خبر» از 1 تا 6 رتبه بندي كنيد.

تلويزيون       راديو     روزنامه      اينترنت    ماهواره       تلتكس

ـ پرسش مقايسه زوجي

در اين پرسش مجموعه اي از واحدها به صورت دو به دو مقايسه مي­شوند و از جمع نمرات آنها به نتيجه كلي در زمينه برتري يكي بر ديگري مي­رسيم. مثال، لطفاً از ميان دو نوع كنسرو گزينه برتر را انتخاب كنيد.

1ـ  كنسرو ب    كنسرو الف

2ـ كنسرو ج       كنسرو ب

3ـ كنسرو د      كنسرو الف

4ـ كنسرو ج        كنسرو د

جمله بندي پرسشنامه:پرسش­هاي پرسشنامه بايد روشن، غيرمبهم و سودمند باشد، بنابراين جمله­بندي پرسشنامه اهميت فراواني دارد. ادبيات پرسشنامه بايد متناسب با فضاي فرهنگي و اجتماعي (نگرش­هاي فرهنگي، سطح سواد و ...) باشد. توجه به نكات زير در طراحي پرسشنامه مهم است.

ـ ادبيات پرسش بايد ساده و كوتاه باشد: در پرسشنامه از كلمات نامأنوس، لاتين و تخصصي استفاده نكنيد، و در كابرد كلمات به زمينه­ هاي فرهنگي و اجتماعي پاسخگو توجه كنيد.

ـ پرسش نبايد دو جهي باشد: يعني يك پرسش تنها يك پاسخ را در ذهن پاسخگو متبادر كند، مانند «ميزان تحصيلات والدين شما چقدر است؟» اين پرسش دو وجهي بايد به دو سوال درباره تحصيلات پدر و تحصيلات مادر تقسيم شود.

ـ پرسش نبايد جهت دار يا ارزشي باشد: نبايد به دنبال پاسخ مطلوب خود يا موسسه متولي پژوهش باشيم. استفاده از كلماتي نظير «به نظر من ... »، «آيا موافق هستيد كه ...»، «به نظر دانشمندان استفاده از روغن ايكس براي سلامتي مضرر است، نظر شما چيست؟» و ... در پرسشنامه مطلوب نمي­باشد.

ـ از پرسش­هاي منفي تا آنجا كه امكان دارد استفاده نكنيد. و از پرسش­هايي استفاده كنيد كه پاسخگو نسبت به آن دانش يا اطلاع كافي داشته باشد.

ـ اگر فكر مي­كنيد از طريق پرسش­هاي مستقيم به جواب نمي­رسيد، از پرسش­هاي غيرمستقيم استفاده كنيد.

ـ سوالات شما بايد هدفمند باشد: يعني سوالاتي را مطرح كنيد كه در صدد پاسخ به فرضيات باشد. همچنين از بيان سوالات تكراري و اضافي خودداري كنيد.

 

معرفي پژوهش در پرسش­نامه

اولین مرحله در فرآیند پرسشگري ایجاد انگیزه در پاسخگو برای پر كردن پرسشنامه است. در بر انگیختن پاسخگو بايد در ابتداي پرسشنامه متني را براي پاسخگو ارائه كرد تا ضمن معرفي پژوهش، رضايت و مشاركت وي را جلب كرد.

چند نكته كوتاه!!!

ـ معرفي پژوهش حداكثر در 70 كلمه باشد

ـ از جملاتي نظير «با سلام و احترام»، «پاسخگوي محترم» و ... استفاده كنيد.

ـ عنوان پايان­نامه يا پژوهش را داخل «» قيد كنيد يا هدف پژوهش را به صورت مختصر بيان كنيد.

ـ در متن قيد كنيد كه پاسخ­هاي دقيق وي ارزشمند است.

ـ به اطلاع پاسخگو برسانيد كه اطلاعات آنها محرمانه باقي خواهد ماند.

ـ اگر پرسشنامه براي پايان نامه مي­باشد حتماً در پايان اسم نگارنده پايان­ نامه قيد شود.

ـ اگر پژوهش براي يك موسسه يا شركت خاصي مي­باشد عنوان موسسه يا شركت قيد شود.

 

پاسخگوي محترم پرسشنامه حاضر مربوط به پايان نامه دانشجويي با عنوان «نقش سرمايه­ هاي فرهنگي والدين بر پيشرفت تحصيلي دانش ­آموزان» مي­باشد. پاسخ­هاي دقيق شما كمك شاياني در نيل به اهداف پايان­ نامه خواهد كرد. لازم به یادآوری است، پاسخ های شما نزد پژوهشگر به صورت محرمانه باقی خواهد ماند. از همکاری شما کمال سپاس را دارم. علي محمدي

 

نكات كليدي تدوين پرسشنامه

ـ پرسش از تاريخ تولد پاسخگو بر سن پاسخگو ارجحيت دارد.

ـ پرسش از هزينه زندگي بر درآمد پاسخگو ارجحيت دارد.

ـ اگر فكر مي­كنيد پاسخگو نسبت به بيان هزينه زندگي يا درآمد اكراه دارد، از مقايس ترتيبي استفاده كنيد. مثال   كمتر از 100 تومان 101 تا 200 تومان بيشتر از 200 تومان

 

ـ سوال بايد جامع و مانع باشد، يعني اولاً گزينه­اي وجود داشته باشد پاسخگو انتخاب كند، در ثاني پاسخگو تنها بتواند يك گزينه را انتخاب كند. مثال پرسش از دين

عدم جامعيت: اسلام    زرتشتي     كليمي

عدم مانعيت: اسلام     زرتشتي    كليمي     مسيحي      پروتستان

 

ـ اگر مفهومي را عملياتي و سپس شاخص و سنجه تدوين كرديد، از طيف­ هاي مدرج يكساني براي سنجش آن استفاده كنيد.

ـ اگر احساس مي­كنيد پاسخگويان نسبت به بيان سوالات زمينه­ اي (تاريخ تولد، جنس، دين و ...) اكراه داشته باشند يا اين سوالات موج سوگيري پاسخگو شود، سوالات زمينه ­اي در انتهاي پرسشنامه آورده شود.

ـ اگر سوالات زمينه­اي (تاريخ تولد، جنس، دين و ...) نقشي در فرضيات ندارد لزومي ندارد آنها در پرسشنامه آورده شود.

 

منابع مناسب براي طراحي پرسشنامه

ـ سنجش مفاهيم در پيمايش­هاي اجتماعي، دكتر فردين عليخواه، انتشارات جامعه­ شناسان، 1389

ـ راهنماي سنجش و تحقيقات اجتماعي، دلبرت سي ميلر، ترجمه هوشنگ نايبي، نشر ني، 1387

ـ مقياس­هاي نگرش سنجي، كارل شوسلر، ترجمه هوشنگ نايبي، نشر وزارت فرهنگ، 1383

ـ روش­هاي طراحي پرسشنامه، سيمور سادمن و ديگران، ترجمه عبدالباقي روشني، نشر كارا پيام،

پیدا کردن آدرس مجلات

در مورد اینکه نام مجلات لینک ندارد یکی از دوستان ایمیلی زده بود و گفته بود که چطور می شود لینک آنها را پیدا کرد. برای پیدا کردن آدرس مجله، نام و کد نشریه (آی اس اس ان) را همزمان در گوگل (و یا اسکولار گوگل) جستجو کنید. برای مثال،

JOURNAL OF BANKING & FINANCE +ISSN: 0378-4266

معمولا اولین لینکی که می آید مربوط به همان نشریه است یا اگر نبود چند مورد اول را دقیقا بررسی نمایید.

مطلب بعد اینکه سعی کنید حتما فرمت مقاله نویسی را رعایت کرده باشید. معمولا اساتید علوم انسانی به قسمت ادبیات نظری بهای زیادی می دهند که در مقالات انگیسی ارزش زیادی ندارد. یکی دیگر از دوستان، مقالۀ پایان نامه اش را به زبان فارسی طوری استخراج کرده بود که از مجموع 17 صفحۀ مقاله، 14 صفحه به ادبیات موضوع پرداخته بود. معمولا خوانندگان مجلات با ادبیات نظری آن نشریه آشنایی دارند و بیشتر به روش شما و نتیجه گیری شما توجه می کنند. قسمت چکیده، مقدمه و نتایج را با دقت زیادتری بنویسید.

در مورد انتخاب مجله سعی کنید مجلات آمریکایی رو انتخاب نکنید. چون دید خوبی نسبت به ایران ندارند. اگر مجله ای رو انتخاب نماید که ماهنامه باشد بهتر است. معمولا دو یا سه ماهه جواب می دهند. اگر جواب ندادند به آنها ایمیل بزنید و جواب داوری رو از آنها بخواهید.

آمار

آمار علم و عمل توسعه دانش انسانی از طریق استفاده از داده‌های تجربی است. آمار بر نظریه‌ی آمار مبتنی است که شاخه‌ای از ریاضیات کاربردی است. در نظریه‌ی آمار، اتفاقات تصادفی و عدم قطعیت توسط نظریه احتمال مدل می‌شوند. عمل آماری، شامل برنامه‌ریزی، جمع‌بندی، و تفسیر مشاهدات غیر قطعی است. از آنجا که هدف آمار این است که از داده‌های موجود «بهترین» اطلاعات را تولید کند، بعضی مؤلفین آمار را شاخه‌ای از نظریه‌ی تصمیم‌گیری به شمار می‌آورند.

تاریخچه

سرآغاز اولیه آمار را باید در شمارش های آماری حوالی آغاز قرن اول میلادی یافت. اما ،تنها در قرن هجدهم بود که این علم ، با به کار رفتن در توصیف جنبه هایی که شرایط یک وضعیت را مشخص میکردند ، به عنوان رشته ای علمی و مستقل شروع به مطرح شدن کرد.
مفهوم از کلمه لاتینی ،به معنی شرط ، استخراج شده است. مدت های مدید ، این علم ، محدود به کار در این حوزه بود ، و تنها در دهه های اخیر از این انحصاری جدا شدو ، و به کمک نظریه احتمال ،شروع به بررسی روش های تحلیل داده های آماری و اثبات فرض های آماری کرد.
روش های این آمار ریاضی با آشکار کردن قوانین جدید ، به ابزاری موثر در علوم طبیعی و تکنولوژی تبدیل شد.

جامعه و نمونه

جامعه یک بررسی آماری دارای مشاهده ها یا آزمایش هایی تحت شرایطی یکسان ، به عنوان عنصرهای خود است. هر یک از این عنصرها را میتوان نسبت به مشخصه های متفاوتی بررسی کرد ، که می توانند به عنوان متغیرهای تصادفی XوY .... در نظر گرفته شوند.
اگر مشخصه تحت بررسی X ، دارای تابع توزیع F در جامعه مربوط باشد ، آنگاه گفته می شود که جامعه مورد بحث دارای توزیع F نسبت به مشخصه X است. در بررسی های آماری همواره زیر مجموعه ای متناهی از عناصر جامعه مورد تحقیق قرار می گیرد.این زیر مجموعه به نمونه موسوم است ، و n، تعداد عناصر موجود در آن ، اندازه نمونه نامیده می شود.

مثال

اگر وزن پسر بچه های ده ساله متغیر تصادفی x باشد ، در این صورت تمام پسر بچه های به این سن یک جامعه تشکیل می دهند . اندازه های وزن پسربچه های در شماری از مکان ها یک نمونه می سازند ، و هر پسر بچه عنصری از جامعه مزبور است . وزن مورد بحث مشخصه ای از عنصر های مزبور به شمار می رود ، و سایر مشخصه ها ، به عنوان مثال ، بلندی قد و اندازه سینه اند.

طرح آزمایش

در بررسی یک مسئله با روش های آماری ، باید نقشه آزمایش کشیده شود که شامل روش جمع آوری داده ها،اندازه نمونه مورد نظر و روش حل آن مسئله است. در این مورد هر چه نقشه آزمایش دقیق تر باشد ، نتایج به دست آمده از روش های آماری بهتر خواهند بود . بخصوص ، باید اطمینان حاصل شود که هیچ یک از اندازه گیری هایی که برای نتایج مورد نظر دارای اهمیت اند از قلم نیفتند یا ناقص نباشند . اما در این مورد همچنین می توان ، تنها به همان اندازه که می شود با بخش ناچیزی از هزینه ها به دست آورد قناعت و از دستاوردی با یک رشته آزمون بسیار پرخرج اجتناب کرد.
در این رابطه ، نکات زیر از اهمیت برخوردارند:

• مواد یا اطلاعات بررسی شده باید همگن باشند ؛ یعنی ،روش آزمون ،در دوره بررسی ، باید یکسان باقی بماند. در وسایل یا شرایط تولید نباید تغییری داده شود ، و ابزارهای اندازه گیری با دقت های متفاوت نباید به کار روند.

 

• بایدتا آنجا که امکان دارد خطاهای منظم یا عوامل موثر کنار گذاشته شوند . به عنوان مثال ، اگر مایل باشیم دو ماده را با هم مقایسه کنیم ، باید هر دو را در یک دستگاه تهیه کرده باشیم ، چه در غیر این صورت تفاوت دستگاه ها در نتایج بررسی وارد می شود ، و در کشاورزی ، در آزمون کودهای متفاوت ، باید زمین را ،به خاطر یکسان کردن تاثیر نوع خاک و موقعیت آن ، به باریکه های موازی تقسیم کرد.

باید نظارتی در نظر گرفته شود. در این مورد، یا برای مشخصه تحت بررسی مقادیر استانداردی موجودند ،که می توانند با نتایج آزمون مقایسه شوند ، یا آزمونهای نظارتی باید انجام گیرند . به عنوان مثال ، در آزمایش مربوط به کودها ، باید تاثیر یک کود از تفاوت بین گیاهانی که که با آن یا بدون آن ،تحت شرایط محیطی یکسان ،رشد کرده اند ، ارزیابی شود.

انتخاب نمونه باید تصادفی یا نماینده ای باشد . انتخاب تصادفی انتخابی است که در آن هر عنصر برای اینکه عضو آن نمونه باشد یا نباشد ، از احتمال یکسان برخوردار است. به عنوان مثال ، در یک محموله پیچ ، نمونه مورد آزمون نباید تماماَ از یک مکان انتخاب شود ،بلکه باید روی کل محموله توزیع شده باشد ، و در اندازه گیری ضخامت سیم ها نقاط اندازه گیری شده باید به طور تصادفی روی تمام طول سیم توزیع شده باشد.

انتخاب تصادفی عناصر را می توان به کمک جداول اعداد تصادفی انجام داد ، و انتخاب نماینده ای نمونه را می توان زمانی انجام داد که ماده تحت بررسی را بتوان به گونه ای یکتا به اجزایی تقسیم کرد . به عنوان مثال ، امکان پذیر است که یک محموله پیچ را به چنان طریقی تقسیم کنیم که هر جزء مزبور ، به تصادف انتخاب کرد ، ودر این صورت کل آنها نمونه مورد نظر را تشکیل می دهند. به این طریق تصویری از محموله ، بر مبنای مقیاسی کاهش یافته به دست می آید.
با توجه به اندازه نمونه مورد آزمون ، البته باید به بررسی مورد بزرگ تر و استنتاج بهتر ، درباره جامعه ای که از آن می توان ساخت ، پرداخت ،اما از طرف دیگر ، اندازه مزبور ، به دلایل زمانی و تلاش به کار رفته ، معمولاَ کوچک در نظر گرفته می شود، بنابر این باید انحرافی تصادفی از نتایج را نیز به حساب بیاوریم. هنگامی که ، با روش های آماری ، استنتاجاتی درباره جامعه ای به دست می آوریم باید اندازه نمونه مورد آزمون را نیز در نظر بگیریم.

ادامه نوشته

طراحی پرسشنامه در روش پیمایشی

طراحی پرسشنامه در روش پیمایشی

پیمایش یکی از روش های جمع آوری داده ها است که در آن اطلاعات از طریق پرسش از افرادی که پاسخگو نامیده می شوند گردآوری می شود. از این روش که بیش از هر روش دیگری در مطالعات علوم اجتماعی مورد استفاده قرار می گیرد می توان در انواع مطالعات اکتشافی، توصیفی، تبیینی و ارزشیابی استفاده کرد. در این نوع تحقیق داده ها به دو روش اصلی پرسشنامه و مصاحبه جمع آوری می شوند.در پرسشنامه سؤالات به صورت مکتوب ارائه می شود و پاسخ دهندگان باید پاسخ های خود را یادداشت کنند. اجرای پرسشنامه می تواند به صورت مستقیم و یا با ارسال پرسشنامه از طریق پست یا ایمیل انجام شود.راه دیگر برای جمع آوری اطلاعات استفاده از روش مصاحبه است. در این روش مصاحبه گر سؤالات را می پرسد و پاسخ ها را در یک تعامل کلامی فردی ثبت می شود؛ البته در برخی از تحیقات پیمایشی از هر دو روش پرسشنامه و مصاحبه استفاده می شود. یک مشکل اساسی در هر دو روش مذکور نوع سوااتی است که باید پرسیده شود. در ادامه به بیان نکاتی در مورد طراحی پرسشنامه می پردازیم.

طراحی سؤال

سؤالات بسته در مقابل سؤالات باز : از دو نوع سؤالات باز و بسته می توان در پرسشنامه و مصاحبه استفاده نمود. سؤالات بسته پاسخگو را با چند گزینه مواجه می سازد که از بین آن ها باید دست به انتخاب بزند. در مقابل سؤالات باز سؤالاتی هستند که در آن پاسخگو جواب های خود را می نویسد. استفاده مناسب از سؤالات باز و بسته برای چگونگی جمع آوری داده ها و نیز تسهیل ثبت آن ها مهم است. به طور کلی از سؤالات بسته زمانی استفاده می شود که تعداد پاسخ های احتمالی محدود باشد. برای مثال سؤالی در مورد وضعیت تأهل را می توان به صورت یک سؤال بسته مطرح کرد. از سوی دیگر سؤالات باز برای مطالعات اکتشافی مناسب است که محققاطلاعات کافی در مورد محدود کردن نظر پاسخ دهندگان ندارد. برای مثال فرض کنید بخواهیم بدانیم چرا مردم از محل اقامت خود مهاجرت می کنند،از آنجایی که دلایل احتمالی متعددی برای چنین سؤالی وجود دارد نوع سؤالات باز مناسب تر است. برخی سؤالات را می توان به هر دو صورت باز و بسته می توان مطرح نمود، نوع مذهب از این نمونه است. بدین ترتیب که مذاهب عمده را به صورت سؤالات بسته فهرست کرد و گزینه با عنوان «سایر» را برای اقلیت قرار داد. بهتر است در کنار این گزینه عبارت «لطفا نام ببرید» نیز آورده شود.

لازم به ذکر است که سؤالات باز بعضاً با دشواری تحلیل مواجه هستند؛ در اینگونه سؤالات ممکن است پاسخ های داده شده بی معنی بوده و یا چند پاسخ ارائه شود. علاوه بر این احتمال پاسخ گویی افراد به سؤالات بسته بیش از سؤالات باز است؛ زیرا ذکر گزینه ها در پرسشنامه نقش یک محرک و یادآوری کننده را ایفا می کند. البته در برخی موارد نیز می توان از سؤالات باز در یک مطالعه مقدماتی استفاده نمود و بر اساس نتایج حاصل به طراحی سؤالات بسته در پیمایش واقعی اقدام نمود.

عبارت پردازی سؤالات

از آنجا که سؤالاتی که یک پیمایش را می سازند ابزارهای اساسی جمع آوری اطلاعات هستند دقت بسیار زیادی در تهیه آن ها باید اعمال شود. از این روی توصیه های زیر را باید هنگام طراحی پرسشنامه مدنظر قرار داد :

سادگیسؤالاتی که در یک پژوهش پیمایشی پرسیده می شوند باید تا حدامکان ساده باشند تا فرد به راحتی قادر به پاسخگویی باشد. همچنینسعی کنیداز بیان اصطلاحات تخصصی و فنی که درک آن دشوار است اجتناب کنید.

سؤالات دوپهلواز طرح سؤالاتی که در آن واحد دو چیز را می سنجد پرهیز کنید. پاسخ به سؤالاتی مانند «آیا باید به بازنشستگان مراکز تفریحی و برنامه های همیاری غذا، بودجه بیشتری اختصاص داده شود؟» دشوار است زیرا دو نگرش بسیار متفاوت مورد سؤال قرار می دهد. در این موارد باید دو سؤالجداگانه طراحی کنید.

سؤالات جهت دار یک سؤال جهت دار به منظور هدایت افراد برای پاسخ دهی به یک روش خاص طرح می شود.مثلاً سؤالات «آیا شما به حذف زیاده روی های اسراف گونه در بودجه مدارس دولتی علاقه مند هستید؟ » و «آیا شما به کاهش بودجه مدارس دولتی علاقه مند هستید؟» به پاسخ های متفاوتی می انجامند. سؤالاتی که در مورد ویژگی های هیجانی مانند اسراف، کفر، خطر، موارد ضد اخلاقی و ... هستند، نحوه ی پاسخ دهی افراد را تحت تأثیر قرار می دهند و بنابراین به نتیجه گیری های سوداری منتهی می شوند.

عبارت پردازی منفیاز طرح سؤالات منفی خودداری کنید. به این عبارت که به صورت منفی جمله بندی شده است توجه کنید، «مردم شهر نباید پناهگاه پیشنهاد شده برای زنان را بپذیرند» موافقت با این سؤال به معنی عدم موافقت با پیشنهاد است. این عبارت بندی ممکن است افراد را سردرگم کند و منجر به پاسخ های نادرست شود. بنابراین بهتر است از عبارت «مردم شهر باید پناهگاه پیشنهاد شده برای زنان را بپذیرند»، استفاده نمود.

پاسخ «بله» و «خیر»هنگامی که در مورد موضوعی سؤالات مختلف می پرسید احتما دارد که یک پاسخ دهنده گرایش پیدا کند که به همه سؤالات پاسخ موافق یا مخالف بدهد.د راینجا مشکل این است که مشخص نیست پاسخ دهنده موافقت واقعی خود را بیان داشته است یا اینکه به سادگی با هرچه عنوان شده موافقت کرده است.یک راه برخورد با این مشکل این است که عبارت پردازی سؤالات به گونه ای باشد که موافقت مداوم با امکان پذیر نباشد. به طور مثال در پژوهشی در مورد الگوهای رابطه خانوادگی می توان از افراد پرسید که با جملات زیر تا چه حد موافق هستند، «اعضای خانواده من مدت زمان زیادی را صرف یکدیگر می کنند» و «بیشتر اوقات آخر هفته من صرف دوستانم می شود». اینگونه سؤالات که به شکل معمولی(استاندارد) و معکوس عبارت پردازی می شوند، شاخصی را برای تعیین اینکه افراد به درستی پاسخ ها را ارائه داده اند یا خیر، فراهم می آورد.

مقیاس های درجه بندی در سؤالات بسته

در اکثر پرسشنامه های دارای سؤالات بسته برای کاهش ابهام، پاسخ ها به صورت طیفی از گزینه های استاندارد ارائه می شوند. مانند : کاملا موافقم ، موافقم ، نظری ندارم ، مخالفم ، کاملا مخالفم . در این نوع مقیاس فرض بر آن است که گزینه وسط یک نقطه خنثی بین گزینه ها است. در برخی موارد نیز این احتمال وجود دارد که ساخت یک مقیاس پاسخ متوازن نباشد. مقیاسی را در نظر بگیرید که از یک استاد دانشگاه خواسته شده است تا هر دانشجو را به لحاظ توان شغلی رتبه بندی کند. سؤال : در مقایسه با دیگر دانشجویان توان این دانشجو را برای موفقیت چگونه ارزیابی می کنید؟ بیش از 5% ، بیش از 10% ، بیش از 25% ، بیش از 50% ، کمتر از 50% . در اینگونه سؤالات عبارت پردازی گزینه ها به گونه ای است که ارزیابان را وادار به در نظر گرفتن تمایزات ظریف تر بین دانشجویان بسیار موفق می کند.

اهمیت عنوان دادن به گزینه ها، مشخصاً هنگام سؤال در مورد فراوانی رفتار بیشتر می شود. مثلاً در سؤالی مانند «هرچند وقت یکبار حداقل 20 دقیقه ورزش می کنید؟» ، در اینصورت چه نوع مقیاسی باید مورد استفاده قرار گیرد. می توانید از طیف 1) هرگز 2) به ندرت 3) گاهی اوقات 4) مکرراً استفاده نمایید. ایتن اصطلاحات منظور شما را بیان می کنند اما مبهم هستند. در اینجا می توانید از نوع دیگری از گزینه ها استفاده کنید مانند :

) کمتر از هفته ای 2 بار 2) هفته ای 2 بار 3) هفته ای4 بار 4) هفته ای 6 بار 5) دست کم روزی یکبار توجه کنید که عنوان مقیاس ها باید با دقت انتخاب شوند. علاوه بر این انتخاب شما در مورد گزینه ها باید تحت تأثیر جامعه مورد نظر باشد. اگر افرادی را بررسی می کنید که عموماً زیاد ورزش می کنند، از یک مقیاس با فراوانی بالا استفاده کنید. علاوه بر مقیاس های مطرح شده گاهی اوقات با توجه به حساسیت موضوع و گستردگی نظرات از افراد خواسته می شود تا پاسخ خود را در طیفی از مقادیر کمی مانند عددی در فاصله صفر تا 20 ارائه دهند.

نکات پایانی

دستورالعمل : یکی از ساده ترین و در عین حال مهمترین مسائل در تهیه پرسشنامه ارائه ی دستورالعملی است که راهنمای پاسخگویان باشد. پرسشنامه اغلب حاوی سؤالاتی است که به روش های مختلفی برای پاسخ دادن نیاز دارند از این روی در هر قسمت از پرسشنامه که چارچوب آن تغییر می کند باید دستورالعمل لازم ارائه شود.

ترتیب سوالات : ترتیب نامناسب سؤالات ممکن است پیامدهای نامطلوبی نظیر کاهش پاسخگویی و یا پاسخ های سوگیرانه را به همراه داشته باشد.برای مثال اگر ما چند سؤال در مورد فقر و شرایط زندگی فقرا بپرسیم و بعد در مورد مهمترین مشکلات اجتماعی سؤال کنیم با احتمال زیاد می بینیم ک به فقر بیش از دیگر مشکلات اشاره می شود. همچنین پیشنهاد می شود برای جلب توجه پاسخ دهندگان جالب ترین سؤالات در ابتدای پرسشنامه طرح شوند. افزون بر آن هنگامی که سؤالات به موضوع یا محتوا مشابه می پردازد گروه بندی آن ها مناسب است. این کار پیمایش شما را تخصصی تر جلوه می دهد و پاسخ دهنده آن را جدی تر تلقی می کند.

طول و ظاهر پرسشنامه: باید توجه داشت که هرچه طول پرسشنامه افزایش می یابد میزان پاسخ دهی کاهش بیشتری خواهد یافت. قاعده ی مشخصی برای تعداد سؤالات پرسشنامه وجود ندارد و این امر به هوش و سواد پاسخگویان، درجه علاقه آنان به موضوع و... بستگی دارد. با این حال پیشنهاد می شود که پرسشنامه کمتر از 5 صفحه بوده و به بیش از 30 دقیقه برای پاسخگویی نیاز نداشته باشد. ظاهر پرسشنامه نیز در افزایش میزان پاسخ مؤثر است. استفاده از خانه های سؤال، نوع تایپ پرسشنامه و بیان واضح و صریح سؤالات به توجه بیشتر پاسخگو کمک می کند. نهایتاً بهتر است اگر مقیاس پاسخ شکل معینی مانند مقیاس درجه بندی 5 نقطه ای را دارد در سراسر پرسشنامه از همین مقیاس استفاده نمایید.

نمونه گیری و انواع آن 2

نمونه گیری و انواع آن

اهمیت و ضرورت نمونه گیری

پس از انتخاب موضوع تحقیق و بیان مسئله٬ یکی از تصمیمیات مهمی که در پیش روی هر پژوهشگری قرار دارد انتخاب نمونه است٬ نمونه ای که باید نماینده جامعه ای باشد که پژوهشگر قصد تعمیم یافته های تحقیق خود به آن جامعه را دارد.

اگر محقق پژوهش خود را بر تمامی افراد جامعه اجرا کند روش او سرشماری خواهد بود یعنی محقق باید تمامی افراد جامعه را تک تک مورد برسی و آزمون قرار دهد.

اما چون اکثر پژوهشگران توان و زمان اجرای پژوهش بر کل جامعه را ندارند به همین دلیل پژوهش خود را محدود به نمونه کوچکی می سازند.

تعریف جامعه

"جامعه عبارت است از مجموعه ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند و تعریف جامعه آماری باید جامع و كامل باشد"

تعریف نمونه گیری

انتخاب تعدادی از افراد٬ حوادث٬ و اشیاء از یک جامعه تعریف شده به عنوان نماینده آن جامعه .

اولین قدم در نمونه گیری تعریف جامعه مورد نظر است و هدف نوعی نمونه گیری است که تمام افراد جامعه جهت انتخاب شدن شانس برابر داشته باشند.

دلایل استفاده از نمونه گیری

1. 1.      جلوگیری از اتلاف وقت محقق
2. 2.      صرفه جویی در منابع مالی و هزینه

تعیین حجم نمونه

هر چه حجم یا اندازه نمونه بزرگتر باشد میزان اشتباهات در نتیجه گیری کم میشود و بر عکس هر چه تعداد نمونه محدود باشد مقدار اشتباهات زیادتر است٬ بنابر این زمانی که محقق سطح بالاتری از اطمینان یا معنی دار بودن آماری را ملاک ارزیابی اطلاعات تحقیق خود قرار میدهد لازم است حجم نمونه او بزرگتر انتخاب شود.

لذا اگر هر عضو در جامعه مادر دقیقا مشابه عضو دیگر باشد آنگاه انتخاب نمونه ای با حجم یک عضو هم کافی است. حجم نمونه باید به اندازه ای باشد که نتایج حاصل عینا با نتایج همان مطالعه در جامعه ای که نمونه از آن انتخاب شده است برابر باشد.

در شرایط ذیل انتخاب نمونه با اندازه بزرگ ضروری است :

1. 1.      زمانی که در تحقیق متغیرهای کنترل نشده زیادی وجود دارند.
2. 2.      هنگامیکه پیش بینی تفاوت یا همبستگی پایین است. در تحقیقاتی که انتظار داریم برای گروههای مختلف تفاوت اندکی در متغیر وابسته بدست آوریم٬ یا در مطالعاتی که به منظور تعیین ارتباط صورت می گیرند و همبستگی پایین مورد انتظار است.
3. 3.      زمانی که گروههای انتخاب شده باید به زیر گروههای دیگری تقسیم شوند.
4. 4.      زمانی که جامعه مورد نظر بر اساس متغیر های مورد مطالعه نامتجانس است. اگر کاملا شبیه هم باشند انتخاب نمونه ای با حجم یک نفر کافی است.
5. 5.      زمانی که وسیله پایایی برای اندازه گیری متغیر وابسته وجود ندارد. پایایی ابزار اندازه گیری بدان معنا است که هر گاه این ابزار در شرایط و زمانهای مختلف بکار رود٬ آزمودنی های یکسان دارای نمره های مشابهی گردند.

اشتباهات نمونه گیری :

اشتباهات نمونه گیری از جمله عواملی هستند که ممکن است هر پژوهشگری در روند تحقیق خود مرتکب آن شود و به دو دسته زیر تقسیم میشوند : 

1. 1.      اشتباهات نمونه گیری
2. 2.      اشتباهات غیر نمونه گیری

اشتباهات نمونه گیری :

1. 1.      اشتباه ناشی از در دست نبودن فهرست کامل افراد جامعه
2. 2.      اشتباه ناشی از انتخاب معدودی از افراد جامعه
3. 3.      اشتباه ناشي از تحلیل آماری نامناسب

اشتباهات غیر نمونه گیری :

1. 1.      اشتباه ناشی از عدم مشاهده افراد مورد مطالعه که به دو دسته تقسیم میشوند : عدم پوشش و عدم پاسخ.
2. 2.      اشتباه ناشی از مشاهده نا دقیق که به سه دسته تقسیم میشوند : ابزار نادقیق٬ ثبت نادقیق داده ها و استخراج نامناسب.

ارتباط حجم نمونه با فرضیه پوچ (صفر يا آماری) :

همانطوریکه گفته شد حجم نمونه را باید تا حد امکان بزرگ انتخاب کرد زیرا حجم نمونه ارتباط بسیار نزدیکی با آزمون فرضیه پوچ در تحقیق دارد٬ بدین ترتیب که هر چه اندازه گروه نمونه بزرگتر انتخاب شود محقق با قاطعیت بیشتری فرض پوچ را که واقعا نادرست است رد میکند.

فرضیه پوچ٬ صفر یا آماری هدفی جزء رد تحقیق ندارد این فرض صریحا منکر وجود تفاوت یا رابطه و یا اثر بین دو یا چند متغیر است. به سخن دیگر این فرض گویای آن است که هر نوع تفاوت٬ رابطه یا اثر صرفا نتیجه وقایع اتفاقی یا خطاها و اشتباهات آماری و نمونه گیری است٬ به همین جهت محقق به آزمایش و آزمون این فرض می پردازد.

خطای نمونه گیری

بین ویژگیهای یک نمونه و ویژگی های جامعه ای که نمونه از آن انتخاب میشود تفاوت وجود دارد. این تفاوت برای نمونه تصادفی قابل برآورد است و به آن خطای نمونه گیری گفته می شود.

خطای نمونه گیری تابع اندازه حجم نمونه است هر چه اندازه نمونه کوچکتر باشد خطای نمونه گیری زیاد است.

انواع نمونه گیری :

شیوه های نمونه گیری مرسوم و متداول در اصل به دو بخش تقسیم میشوند :

1. 1.      نمونه گیری سهمیه ای
2. 2.      نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی

نمونه گیری سهمیه ای : اگر اعضای طبقه یک گروه بیشتر باشد پس در نمونه نیز تعدادشان بیشتر خواهد بود. از این شیوه وقتی استفاده می شود که اولا هدف تحقیق کمتر جنبه علمی داشته باشد ثانیا ساخت جامعه مورد مطالعه مشخص باشد. نمونه گیری سهمیه ای شرط قابلیت تعمیم را به اندازه لازم دارا نیست.

نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی : در این نوع نمونه گیری که گاه نمونه گیری تصادفی نیز خوانده می شود انتخاب افراد بر اساس ضابطه کنترل شده ای نیست و متکی به اصل "مشت نمونه خروار است" میباشد.

نمونه گیری اتفاقی خود دارای انواع گوناگون می باشد که محققین در شرایط خاص تحقیق خود آنها را ابداع کرده و به کار بسته اند که به شرح ذیل می باشند :

1- نمونه گیری تصادفی ساده

در این نوع نمونه گیری هر یک از اعضای جامعه تعریف شده شانس برابر و مستقلی برای قرار گرفتن در نمونه دارند٬ منظور از مستقل بودن این است که انتخاب یک عضو به هیچ شکل در انتخاب سایر اعضای جامعه تاثیری ندارد. در این روش ابتدا فهرست اسامی تمامی اعضا را به دست آورده٬ سپس به هر یک از آنها نمره ای اختصاص می دهیم و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعداد مورد نیاز را انتخاب می کنیم.

اگر جامعه مورد مطالعه کوچک باشد از روش قرعه کشی استفاده می شود٬ یعنی اسامی افراد را بر روی یک تکه کاغذ نوشته و در داخل کیسه قرار می دهیم٬ سپس کاغذ ها را به طور تک تک خارج می کنیم تا زمانیکه حجم نمونه مورد نظر کامل شود.

نمونه گیری به روش تصادفی شانس نماینده بودن نمونه را افزایش می دهد.

2- نمونه گیری منظم یا سیستماتیک 

همانند نمونه گیری تصادفی ساده٬ نمونه گیری منظم نیز برای انتخاب یک نمونه از یک جامعه تعریف شده به کار می رود.

از این روش زمانی استفاده می شود که تمام اعضای جامعه تعریف شده قبلا به صورت تصادفی فهرست شده باشند. به عنوان مثال صد نفر  دانش آموز از یک جامعه هزار نفری که قبلا فهرست شده اند انتخاب می کنیم٬ برای این منظور ابتدا تعداد اعضای جامعه را به تعداد اعضای نمونه مورد نیاز تقسیم می کنیم.۱۰=۱۰۰/۱۰۰۰ سپس یک عدد تصادفی چنان انتخاب می کنیم که کوچکتر یا مساوی فاصله نمونه گیری باشد. به عنوان مثال ما عدد ۶ را انتخاب می کنیم ٬ بدین ترتیب افرادی را که در فهرست جامعه شماره های آنها به ترتیب شماره های ۶و۱۶و۲۶و۳۶و۴۶و... است انتخاب میکنیم و این را تا انتخاب ۱۰۰ نفر ادامه می دهیم.

این روش آسانتر از روش نمونه گیری تصادفی ساده است و تفاوت آن با روش نمونه گیری ساده در این است که در این روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب سایر اعضاء جامعه نیست. هنگامیکه اولین عضو انتخاب شد بقیه اعضای نمونه مورد نظر به صورت خودکار تعیین می شوند.

اگر افراد جامعه به صورت تصادفی فهرست شده باشند می توان نمونه گیری منظم را به جای نمونه گیری تصادفی ساده به کار برد. اما در صورتیکه افراد جامعه با توجه به یک نظم معین بر اساس ویژگی یا ویژگی هایی فهرست شده باشند باید از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده کرد.

۳- نمونه گیری طبقه ای

در این روش محقق مایل است نمونه تحقیقی را به گونه ای انتخاب کند که مطمئن شود زیر گروه ها با همان نسبتی که در جامعه وجود دارند به عنوان نماینده جامعه٬ در نمونه نیز حضور داشته باشند. این نوع نمونه گیری وقتی بکار می رود که جامعه دارای ساخت همگن و متجانس نیست. یعنی در این روش درصد آزمودنی هایی که به صورت تصادفی از هر گروه انتخاب می شوند با درصد همان گروه در جامعه مورد نظر برابر است. بنابر این اگر یک گروه به طور مثال ۸ درصد از جامعه را تشکیل می دهند همین گروه ۸ درصد از نمونه را نیز تشکیل خواهند داد.

این روش در مطالعه هایی که محقق قصد مقایسه زیر گروه های مختلفی را داشته باشد مناسب است٬ اگر در چنین شرایطی از این روش استفاده نشود هر گونه تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده از نمونه نامناسب و موجب نتیجه گیری غلط خواهد بود.

مثال : دانش آموزان (عالی ـ متوسط ـ ضعیف) یا اعضای یک دانشگاه (استاد ـ دانشجو ـ کارمند ـ کارگر).

به طور خلاصه در این روش محقق مطمئن است که نمونه انتخاب شده بر اساس ویژگی ها و عواملی که اساس آن طبقه بندی بوده اند٬ نماینده واقعی جامعه مورد نظر است.

۴- نمونه گیری خوشه ای

در نمونه گیری خوشه ای واحد اندازه گیری فرد نیست٬ بلکه گروهی از افراد هستند که به صورت طبیعی شکل گرفته و گروه خود را تشکیل داده اند. این روش وقتی به کار می رود که فهرست کامل افراد جامعه در دسترس نباشد. به این منظور افراد را در دسته هایی خوشه بندی می کنند سپس از میان خوشه ها نمونه گیری به عمل می آورند و زمانی به کار می رود که انتخاب گروهی از افراد امکانپذیر و آسانتر از انتخاب افراد در یک جامعه تعریف شده باشد.

به عنوان مثال فرض می کنیم جامعه مورد نظر و تعریف شده ما عبارت است از کلیه افراد یک شهر که بیشتر از ۱۸ سال سن دارند. در این جامعه نمونه گیری تصادفی ساده و نمونمه گیری منظم زمانی میسر است که فهرست کامل تمام افراد یک شهر را با سن آنها در دست داشته باشیم٬ در غیر اینصورت به جای انتخاب فرد به عنوان واحد نمونه گیری٬ منطقه را واحد نمونه گیری قرار می دهیم و سپس به روش نمونه گیری تصادفی ساده از بین مناطق٬ منطقه یا مناطق مورد نظر را انتخاب می کنیم.

۵- نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای

این روش نوع دیگری از نمونه گیری خوشه ای است. زمانی که منطقه به صورت تصادفی انتخاب شد٬ می توان نمونه گیری را در داخل منطقه نیز ادامه داد. به عنوان مثال مطالعه کننده ممکن است آدرس کلیه افرادی را که در یک منطقه زندگی می کنند داشته باشد بنابراین از بین این افراد٬ ۱۰ نفر را به صورت تصادفی انتخاب می کند. در روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای فهرست نمونه گیری دوبار و در بعضی مواقع بیش از دو بار تهیه می شود.

نمونه گیری خوشه ای برخی از مواقع در تحقیقات آموزشی به کار می رود در این نوع تحقیقات از کلاس به عنوان واحد نمونه گیری استفاده می شود.

از مزیت های عمده نمونه گیری خوشه ای جلوگیری از اتلاف وقت و صرفه جویی در منابع مالی است.

از معایب آن هم اینکه :

1. 1.      دقت آن از نمونه گیری تصادفی ساده کمتر است زیرا در نمونه گیری تصادفی ساده فقط یک اشتباه وجود دارد در صورتیکه در نمونه گیری خوشه ای در هر مرحله یک اشتباه نمونه گیری وجود خواهد داشت یعنی به تعداد مراحل خطای نمونه گیری وجود دارد.
2. 2.      برای داده های جمع آوری شده از این نوع نمونه گیری فرمول آسانی را نمی توان به کار برد. زیرا بکار بردن یک نوع ابزار آماری در جامعه های مختلف دقت آن را کاهش می دهد.

در پایان شایان ذکر است در برخی مواقع در صورتی که ایجاب کند انواع مختلف نمونه گیری کم و بیش در هم آمیخته شده و مورد استفاده قرار می گیرد.

فهرست منابع :

روشهای تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی/ تالیف دکتر عزت ا... نادری و دکتر مریم سیف نراقی.

مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی/ تالیف دکتر علی دلاور.

کند و کاوها و پنداشته ها/ تالیف دکتر فرامرز رفیع پور.

روشهای تحقیق در علوم رفتاری/ تالیف جمعی از نویسندگان (دکتر زهره سرمد٬ دکتر عباس بازرگان٬ دکتر الهه حجازی).

نمونه گیری و انواع آن

اهمیت و ضرورت نمونه گیری

پس از انتخاب موضوع تحقیق و بیان مسئله٬ یکی از تصمیمیات مهمی که در پیش روی هر پژوهشگری قرار دارد انتخاب نمونه است٬ نمونه ای که باید نماینده جامعه ای باشد که پژوهشگر قصد تعمیم یافته های تحقیق خود به آن جامعه را دارد.

اگر محقق پژوهش خود را بر تمامی افراد جامعه اجرا کند روش او سرشماری خواهد بود یعنی محقق باید تمامی افراد جامعه را تک تک مورد برسی و آزمون قرار دهد.

اما چون اکثر پژوهشگران توان و زمان اجرای پژوهش بر کل جامعه را ندارند به همین دلیل پژوهش خود را محدود به نمونه کوچکی می سازند.

تعریف جامعه

"جامعه عبارت است از مجموعه ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند و تعریف جامعه آماری باید جامع و كامل باشد"

تعریف نمونه گیری

انتخاب تعدادی از افراد٬ حوادث٬ و اشیاء از یک جامعه تعریف شده به عنوان نماینده آن جامعه .

اولین قدم در نمونه گیری تعریف جامعه مورد نظر است و هدف نوعی نمونه گیری است که تمام افراد جامعه جهت انتخاب شدن شانس برابر داشته باشند.

دلایل استفاده از نمونه گیری

1. 1.      جلوگیری از اتلاف وقت محقق
2. 2.      صرفه جویی در منابع مالی و هزینه

تعیین حجم نمونه

هر چه حجم یا اندازه نمونه بزرگتر باشد میزان اشتباهات در نتیجه گیری کم میشود و بر عکس هر چه تعداد نمونه محدود باشد مقدار اشتباهات زیادتر است٬ بنابر این زمانی که محقق سطح بالاتری از اطمینان یا معنی دار بودن آماری را ملاک ارزیابی اطلاعات تحقیق خود قرار میدهد لازم است حجم نمونه او بزرگتر انتخاب شود.

لذا اگر هر عضو در جامعه مادر دقیقا مشابه عضو دیگر باشد آنگاه انتخاب نمونه ای با حجم یک عضو هم کافی است. حجم نمونه باید به اندازه ای باشد که نتایج حاصل عینا با نتایج همان مطالعه در جامعه ای که نمونه از آن انتخاب شده است برابر باشد.

در شرایط ذیل انتخاب نمونه با اندازه بزرگ ضروری است :

1. 1.      زمانی که در تحقیق متغیرهای کنترل نشده زیادی وجود دارند.
2. 2.      هنگامیکه پیش بینی تفاوت یا همبستگی پایین است. در تحقیقاتی که انتظار داریم برای گروههای مختلف تفاوت اندکی در متغیر وابسته بدست آوریم٬ یا در مطالعاتی که به منظور تعیین ارتباط صورت می گیرند و همبستگی پایین مورد انتظار است.
3. 3.      زمانی که گروههای انتخاب شده باید به زیر گروههای دیگری تقسیم شوند.
4. 4.      زمانی که جامعه مورد نظر بر اساس متغیر های مورد مطالعه نامتجانس است. اگر کاملا شبیه هم باشند انتخاب نمونه ای با حجم یک نفر کافی است.
5. 5.      زمانی که وسیله پایایی برای اندازه گیری متغیر وابسته وجود ندارد. پایایی ابزار اندازه گیری بدان معنا است که هر گاه این ابزار در شرایط و زمانهای مختلف بکار رود٬ آزمودنی های یکسان دارای نمره های مشابهی گردند.

اشتباهات نمونه گیری :

اشتباهات نمونه گیری از جمله عواملی هستند که ممکن است هر پژوهشگری در روند تحقیق خود مرتکب آن شود و به دو دسته زیر تقسیم میشوند : 

1. 1.      اشتباهات نمونه گیری
2. 2.      اشتباهات غیر نمونه گیری

اشتباهات نمونه گیری :

1. 1.      اشتباه ناشی از در دست نبودن فهرست کامل افراد جامعه
2. 2.      اشتباه ناشی از انتخاب معدودی از افراد جامعه
3. 3.      اشتباه ناشي از تحلیل آماری نامناسب

اشتباهات غیر نمونه گیری :

1. 1.      اشتباه ناشی از عدم مشاهده افراد مورد مطالعه که به دو دسته تقسیم میشوند : عدم پوشش و عدم پاسخ.
2. 2.      اشتباه ناشی از مشاهده نا دقیق که به سه دسته تقسیم میشوند : ابزار نادقیق٬ ثبت نادقیق داده ها و استخراج نامناسب.

ارتباط حجم نمونه با فرضیه پوچ (صفر يا آماری) :

همانطوریکه گفته شد حجم نمونه را باید تا حد امکان بزرگ انتخاب کرد زیرا حجم نمونه ارتباط بسیار نزدیکی با آزمون فرضیه پوچ در تحقیق دارد٬ بدین ترتیب که هر چه اندازه گروه نمونه بزرگتر انتخاب شود محقق با قاطعیت بیشتری فرض پوچ را که واقعا نادرست است رد میکند.

فرضیه پوچ٬ صفر یا آماری هدفی جزء رد تحقیق ندارد این فرض صریحا منکر وجود تفاوت یا رابطه و یا اثر بین دو یا چند متغیر است. به سخن دیگر این فرض گویای آن است که هر نوع تفاوت٬ رابطه یا اثر صرفا نتیجه وقایع اتفاقی یا خطاها و اشتباهات آماری و نمونه گیری است٬ به همین جهت محقق به آزمایش و آزمون این فرض می پردازد.

خطای نمونه گیری

بین ویژگیهای یک نمونه و ویژگی های جامعه ای که نمونه از آن انتخاب میشود تفاوت وجود دارد. این تفاوت برای نمونه تصادفی قابل برآورد است و به آن خطای نمونه گیری گفته می شود.

خطای نمونه گیری تابع اندازه حجم نمونه است هر چه اندازه نمونه کوچکتر باشد خطای نمونه گیری زیاد است.

انواع نمونه گیری :

شیوه های نمونه گیری مرسوم و متداول در اصل به دو بخش تقسیم میشوند :

1. 1.      نمونه گیری سهمیه ای
2. 2.      نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی

نمونه گیری سهمیه ای : اگر اعضای طبقه یک گروه بیشتر باشد پس در نمونه نیز تعدادشان بیشتر خواهد بود. از این شیوه وقتی استفاده می شود که اولا هدف تحقیق کمتر جنبه علمی داشته باشد ثانیا ساخت جامعه مورد مطالعه مشخص باشد. نمونه گیری سهمیه ای شرط قابلیت تعمیم را به اندازه لازم دارا نیست.

نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی : در این نوع نمونه گیری که گاه نمونه گیری تصادفی نیز خوانده می شود انتخاب افراد بر اساس ضابطه کنترل شده ای نیست و متکی به اصل "مشت نمونه خروار است" میباشد.

نمونه گیری اتفاقی خود دارای انواع گوناگون می باشد که محققین در شرایط خاص تحقیق خود آنها را ابداع کرده و به کار بسته اند که به شرح ذیل می باشند :

1- نمونه گیری تصادفی ساده

در این نوع نمونه گیری هر یک از اعضای جامعه تعریف شده شانس برابر و مستقلی برای قرار گرفتن در نمونه دارند٬ منظور از مستقل بودن این است که انتخاب یک عضو به هیچ شکل در انتخاب سایر اعضای جامعه تاثیری ندارد. در این روش ابتدا فهرست اسامی تمامی اعضا را به دست آورده٬ سپس به هر یک از آنها نمره ای اختصاص می دهیم و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعداد مورد نیاز را انتخاب می کنیم.

اگر جامعه مورد مطالعه کوچک باشد از روش قرعه کشی استفاده می شود٬ یعنی اسامی افراد را بر روی یک تکه کاغذ نوشته و در داخل کیسه قرار می دهیم٬ سپس کاغذ ها را به طور تک تک خارج می کنیم تا زمانیکه حجم نمونه مورد نظر کامل شود.

نمونه گیری به روش تصادفی شانس نماینده بودن نمونه را افزایش می دهد.

2- نمونه گیری منظم یا سیستماتیک 

همانند نمونه گیری تصادفی ساده٬ نمونه گیری منظم نیز برای انتخاب یک نمونه از یک جامعه تعریف شده به کار می رود.

از این روش زمانی استفاده می شود که تمام اعضای جامعه تعریف شده قبلا به صورت تصادفی فهرست شده باشند. به عنوان مثال صد نفر  دانش آموز از یک جامعه هزار نفری که قبلا فهرست شده اند انتخاب می کنیم٬ برای این منظور ابتدا تعداد اعضای جامعه را به تعداد اعضای نمونه مورد نیاز تقسیم می کنیم.۱۰=۱۰۰/۱۰۰۰ سپس یک عدد تصادفی چنان انتخاب می کنیم که کوچکتر یا مساوی فاصله نمونه گیری باشد. به عنوان مثال ما عدد ۶ را انتخاب می کنیم ٬ بدین ترتیب افرادی را که در فهرست جامعه شماره های آنها به ترتیب شماره های ۶و۱۶و۲۶و۳۶و۴۶و... است انتخاب میکنیم و این را تا انتخاب ۱۰۰ نفر ادامه می دهیم.

این روش آسانتر از روش نمونه گیری تصادفی ساده است و تفاوت آن با روش نمونه گیری ساده در این است که در این روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب سایر اعضاء جامعه نیست. هنگامیکه اولین عضو انتخاب شد بقیه اعضای نمونه مورد نظر به صورت خودکار تعیین می شوند.

اگر افراد جامعه به صورت تصادفی فهرست شده باشند می توان نمونه گیری منظم را به جای نمونه گیری تصادفی ساده به کار برد. اما در صورتیکه افراد جامعه با توجه به یک نظم معین بر اساس ویژگی یا ویژگی هایی فهرست شده باشند باید از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده کرد.

۳- نمونه گیری طبقه ای

در این روش محقق مایل است نمونه تحقیقی را به گونه ای انتخاب کند که مطمئن شود زیر گروه ها با همان نسبتی که در جامعه وجود دارند به عنوان نماینده جامعه٬ در نمونه نیز حضور داشته باشند. این نوع نمونه گیری وقتی بکار می رود که جامعه دارای ساخت همگن و متجانس نیست. یعنی در این روش درصد آزمودنی هایی که به صورت تصادفی از هر گروه انتخاب می شوند با درصد همان گروه در جامعه مورد نظر برابر است. بنابر این اگر یک گروه به طور مثال ۸ درصد از جامعه را تشکیل می دهند همین گروه ۸ درصد از نمونه را نیز تشکیل خواهند داد.

این روش در مطالعه هایی که محقق قصد مقایسه زیر گروه های مختلفی را داشته باشد مناسب است٬ اگر در چنین شرایطی از این روش استفاده نشود هر گونه تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده از نمونه نامناسب و موجب نتیجه گیری غلط خواهد بود.

مثال : دانش آموزان (عالی ـ متوسط ـ ضعیف) یا اعضای یک دانشگاه (استاد ـ دانشجو ـ کارمند ـ کارگر).

به طور خلاصه در این روش محقق مطمئن است که نمونه انتخاب شده بر اساس ویژگی ها و عواملی که اساس آن طبقه بندی بوده اند٬ نماینده واقعی جامعه مورد نظر است.

۴- نمونه گیری خوشه ای

در نمونه گیری خوشه ای واحد اندازه گیری فرد نیست٬ بلکه گروهی از افراد هستند که به صورت طبیعی شکل گرفته و گروه خود را تشکیل داده اند. این روش وقتی به کار می رود که فهرست کامل افراد جامعه در دسترس نباشد. به این منظور افراد را در دسته هایی خوشه بندی می کنند سپس از میان خوشه ها نمونه گیری به عمل می آورند و زمانی به کار می رود که انتخاب گروهی از افراد امکانپذیر و آسانتر از انتخاب افراد در یک جامعه تعریف شده باشد.

به عنوان مثال فرض می کنیم جامعه مورد نظر و تعریف شده ما عبارت است از کلیه افراد یک شهر که بیشتر از ۱۸ سال سن دارند. در این جامعه نمونه گیری تصادفی ساده و نمونمه گیری منظم زمانی میسر است که فهرست کامل تمام افراد یک شهر را با سن آنها در دست داشته باشیم٬ در غیر اینصورت به جای انتخاب فرد به عنوان واحد نمونه گیری٬ منطقه را واحد نمونه گیری قرار می دهیم و سپس به روش نمونه گیری تصادفی ساده از بین مناطق٬ منطقه یا مناطق مورد نظر را انتخاب می کنیم.

۵- نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای

این روش نوع دیگری از نمونه گیری خوشه ای است. زمانی که منطقه به صورت تصادفی انتخاب شد٬ می توان نمونه گیری را در داخل منطقه نیز ادامه داد. به عنوان مثال مطالعه کننده ممکن است آدرس کلیه افرادی را که در یک منطقه زندگی می کنند داشته باشد بنابراین از بین این افراد٬ ۱۰ نفر را به صورت تصادفی انتخاب می کند. در روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای فهرست نمونه گیری دوبار و در بعضی مواقع بیش از دو بار تهیه می شود.

نمونه گیری خوشه ای برخی از مواقع در تحقیقات آموزشی به کار می رود در این نوع تحقیقات از کلاس به عنوان واحد نمونه گیری استفاده می شود.

از مزیت های عمده نمونه گیری خوشه ای جلوگیری از اتلاف وقت و صرفه جویی در منابع مالی است.

از معایب آن هم اینکه :

1. 1.      دقت آن از نمونه گیری تصادفی ساده کمتر است زیرا در نمونه گیری تصادفی ساده فقط یک اشتباه وجود دارد در صورتیکه در نمونه گیری خوشه ای در هر مرحله یک اشتباه نمونه گیری وجود خواهد داشت یعنی به تعداد مراحل خطای نمونه گیری وجود دارد.
2. 2.      برای داده های جمع آوری شده از این نوع نمونه گیری فرمول آسانی را نمی توان به کار برد. زیرا بکار بردن یک نوع ابزار آماری در جامعه های مختلف دقت آن را کاهش می دهد.

در پایان شایان ذکر است در برخی مواقع در صورتی که ایجاب کند انواع مختلف نمونه گیری کم و بیش در هم آمیخته شده و مورد استفاده قرار می گیرد.

فهرست منابع :

روشهای تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی/ تالیف دکتر عزت ا... نادری و دکتر مریم سیف نراقی.

مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی/ تالیف دکتر علی دلاور.

کند و کاوها و پنداشته ها/ تالیف دکتر فرامرز رفیع پور.

روشهای تحقیق در علوم رفتاری/ تالیف جمعی از نویسندگان (دکتر زهره سرمد٬ دکتر عباس بازرگان٬ دکتر الهه حجازی).

تفاوت سوال و فرضیه تحقیق

"تیغ تیز یک انتقاد بر پیکر فربه جامعه آکادمیک با رشد علم بالا"

بسیار مایل هستم در مورد تفاوت فرضیه و سوال تحقیق نکته ای را روشن کنم و بسیار آرزومند هستم اساتید محترم این مطلب را بخوانند و یا دانشجویان آن را در اختیار اساتید خود قرار دهند. این مطلب با مطالعه مهمترین منابع روش تحقیق در مدیریت و علوم رفتاری تهیه شده است و می توانید با اطمینان خاطر به آن تکیه کنید. در بیان این مطلب از ادبیات محاوره ای استفاده کرده ام تا بهتر بتوانم مفهوم را منتقل کنم و از این بابت پیشاپیش پوزش می طلبم.

گزاره تحقیق: سوال و فرضیه

براساس مطالعه منابع متعدد به این نکته دست یافتم که همه مشکلات ریشه در برداشت غلط از یک واژه دارد و آن واژه Proposition است. واژه Proposition که در فارسی از آن با عنوان گزاره تحقیق یاد می شود یک تعریف دارد: گزاره تحقیق بیان رابطه آزمایشی و حدسی میان سازه های پژوهش است.

A proposition is a tentative and conjectural relationship between constructs that is stated in a declarative form.

چون سازه ها در سطح بالائی از انتزاع قرار دارند و نمی توان به راحتی درباره آنها اظهارنظر کرد از روابط میان متغیرها صحبت می شود و بیان رابطه میان متغیرها فرضیه نامیده می شود. نمی خواهم با این جمله را دچار سردرگمی کنم. همه چیز بسیار ساده است. در هر تحقیق شما با تعدادی متغیر سروکار دارید. گزاره های تحقیق شما رابطه میان متغیرها را مورد بررسی قرار می دهد. دو متغیر فرضی هوش و عملکرد را در نظر بگیرید. اکنون شما درباره رابطه دو متغیر یکی از دو حالت زیر را پیش رو دارید:

- می توانم حدس بزنم متغیر هوش بر عملکرد تاثیر دارد.

- واقعا برای من جای سوال است که هوش بر عملکرد تاثیر دارد یا خیر؟

همه چیز کاملا بدیهی است. شما یا حدسی درباره رابطه دو پدیده دارید یا واقعا برایتان جای سوال است. فرضیه حدسی هوشمندانه درباره پارامتر جامعه است (عین عبارت کتاب دکتر عادل آدر را آوردم تا کسی تردیدی نکند). یعنی اگر شما می توانید حدس بزنید فرضیه دارید و اگر برایتان سوال است خوب، خیلی روشن است که شما سوال دارید.

پس گزاره های تحقیق شما یکی از این دو حالت است: یا به صورت سوالی یا به صورت یک جمله خبری که همان فرضیه است. اما بسیار جالب است که در پروپوزال های دانشجویان همیشه سه چیز کاملا مشابه مشاهده می شود که جای تامل (اگر نخواهم بگویم تاسف) دارد.

اهداف تحقیق

- بررسی رابطه هوش و عملکرد کارکنان

سوالات تحقیق

- آیا هوش کارکنان بر عملکرد آنان تاثیر دارد؟

فرضیه های تحقیق

- هوش کارکنان بر عملکرد آنان تاثیر دارد.

اینگونه تکرار نوعی بازی با کلمات است و به هیچ وجه توصیه نمی شود و اساتید محترم باید با آن برخورد کنند.

راهنمای تدوین فرضیه تحقیق

بازهم لازم به تذکر است هر تحقیقی نیازمند فرضیه نویسی نیست. با این وجود در هر مطالعه شما با یکی از این دو حالت سروکار دارید: بررسی وضعیت یک پدیده خاص یا بررسی رابطه میان دو یا چند پدیده. در حالت نخست که شما یک پدیده را بررسی می کنید نوشتن فرضیه بسیار ساده است. فرضیه اصلی شما پیرامون همان سازه اصلی است که مطرح کرده اید و فرضیه های فرعی نیز بر ابعاد آن سازه اصلی دلالت دارد. برای مثال شما می خواهید در زمینه سنجش موفقیت عملکرد هوش تجاری در سازمان مطالعه کنید. سازه اصلی مطالعه هوش تجاری است و براساس ادبیات پژوهش ابعاد موفقیت هوش تجاری براساس جنبه فنی و مدیریتی قابل بررسی است. دقت کنید این ابعاد باید با مطالعه ژرف ادبیات پژوهش یا مصاحبه های ساختارمند با خبرگان حوزه شناسائی شود. در این صورت فرضیه ها به صورت زیر تنظیم می شود:

فرضیه اصلی
هوش تجاری در سازمان نمونه با موفقیت اجرا شده است.
فرضیه های فرعی
هوش تجاری از جنبه مدیریتی در سازمان نمونه با موفقیت اجرا شده است.
هوش تجاری از جنبه فنی در سازمان نمونه با موفقیت اجرا شده است.

حالت دوم زمانی است که شما می خواهید رابطه دو متغیر را بررسی کنید. برای مثال می خواهید رابطه ارزیابی عملکرد با بهسازی نیروی انسانی را بررسی کنید.در بیان فرضیه های فرعی اثر ارزیابی عملکرد را بر عوامل موجد بهبود نیروی انسانی بررسی کنید. برای این کار لازم است عوامل مولفه‌های بهبود نیروی انسانی را شناسائی کنید. شناسائی مولفه های بهبود نیروی انسانی براساس ادبیات پژوهش و مطالعات انجام شده پیشین صورت می‌گیرد.برای نمونه رضایت، انگیزش و خلاقیت به عنوان ابعاد بهسازی نیروی انسانی در نظر گرفته شده است. براساس این مطالعات می‌توان مولفه‌های بهبود و بهسازی نیروی انسانی را شناسائی کرد. در بیان فرضیه‌های پژوهش ابتدا باید فرضیه اصلی را به صورت زیر بیان کنید:

فرضیه اصلی:
ارزیابی عملکرد در سازمان مورد مطالعه بر بهسازی نیروی انسانی تاثیر دارد.
فرضیه های فرعی
ارزیابی عملکرد در سازمان مورد مطالعه بر انگیزش نیروی انسانی تاثیر دارد.
ارزیابی عملکرد در سازمان مورد مطالعه بر رضایت نیروی انسانی تاثیر دارد.
ارزیابی عملکرد در سازمان مورد مطالعه بر خلاقیت نیروی انسانی تاثیر دارد.

بسیاری از تحقیقات مبتنی بر فنون تحقیق در عملیات و تصمیم گیری چندمعیاره به فرضیه نیازی ندارند. این مطلب را همواره به خاطر داشته باشید.

مقدمه ای بر روش پژوهش

1- مقدمه

برخی را عقیده بر این است که علم همان روش است. در هر حال می توان به خوبی پذیرفت که هیچ علمی فاقد روش نیست و دست آورد های هر پژوهش علمی به همان نسبت حائز ارزشند که با روشهائی درست اخذ شده باشند(ساروخانی،1382). از رهگذر پژوهش و تجربه است که نا آزموده در بوته آزمایش قرار میگیرد و در ژرفنای تاریک نا آگاهی، بارقه روشن اکتشاف و آگاهی تلألو می یابد.
روش معادل فارسی واژه method (مشتق از واژه یونانی rσοО یعنی در طول و taεm یعنی راه)  به معنای دقیق "در پیش گرفتن راهی" و یا معین کردن گامهائی است که برای رسیدن به هدفی میباید با نظمی خاص برداشت(خاکی،1378).
پژوهش و روش علمی اگر یک چیز نباشند کاملا نزدیک و وابسته به یکدیگرند(هومن،1373). روش علمی یا روش پژوهش علمی، فرایند جستجوی منظم برای مشخص ساختن یک موقعیت نا معین است(بازرگان و دیگران،1376). در نهایت باید اذعان نمود دستیابی به هدف های علم یا شناخت علمی میسر نخواهد شد مگر زمانی که با روش شناسی درست صورت پذیرید. به عبارت دیگر پژوهش از حیث روش است که اعتبار می یابد نه موضوع پژوهش(خاکی‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏،1378).

2- روشهای شناخت

شناخت شناسی نخستین گام و سنگ بنای آشنائی با روشهای پژوهش است. روشهای شناخت متعدد است و قدمتی به بلندای تاریخ بشر دارد. برای نمونه شناخت از طریق سیر و سلوک و عرفان یا شناخت از طریق مراجعه به افراد با صلاحیت از راه های کسب معرفت می باشند اما در روشهای تحقیق با دو رویکرد اصلی از شناخت مواجه هستیم:

رویکرد خردگرایانه یا Rationalistic approach: این رویکرد بر پایه قدرت تفکر استوار است و فرض بنیادی این روش آن است که عقل قادر به شناخت همه پدیده ها می باشد. استدلال قیاسی یعنی رسیدن از کل به جز اساس رویکرد خردگرایانه است که با مطالعات ارسطو آغاز شده است.

رویکرد تجربی یا طبیعت گرایانه یا Naturalistic approach: این پارادایم بر پایه اصول پوزیتیویسم (Positivism) استوار است یعنی فرض می شود واقعیت چیزی است که فرد می تواند به وسیله حواس خود آن را تجربه کند. بنابراین می توان متغیرهای یک پدیده پیچیده را به طور جداگانه مورد بررسی قرار داد. استدلال استقرائی یعنی رسیدن از جز به کل اساس رویکرد تجربی است که در دوران رنسانس در برابر رویکرد خردگرایانه مطرح شد.

هر پژوهش علمی دارای دو مرحله است . مرحله اول با استدلال قیاسی شروع می شود و در مرحله دوم با استدلال استقرائی به پایان می رسد:

مرحله اول (استدلال قیاسی) : مبانی نظری و پیشینه پژوهش --> فرضیه سازی --> تدوین گویه ها و سنجه های هر فرضیه

مرحله دوم (استدلال استقرائی) : جمع آوری، تلخیص و تجزیه و تحلیل داده ها --> نتیجه گیری و فرضیه سازی

 

3- دسته بندی روش های تحقیق

روشهای پژوهش در علوم رفتاری را معمولا با توجه به دو ملاک هدف و ماهیت تقسیم بندی می کنند (حافظ نیا،1382).

• دسته بندی روش های تحقیق بر اساس هدف

براساس هدف پژوهش ها به پژوهش های بنیادی و کاربردی تقسیم می شوند. البته زهره سرمد معتقد است پژوهش ها براساس هدف به سه دسته تقسیم می شوند: تحقیق بنیادی، تحقیق کاربردی و تحقیق و توسعه. با عنایت به توضیحات زیر می توان گفت تحقیق و توسعه خود یک نوع تحقیق کاربردی است.

- تحقیق بنیادی: پژوهشی است که به کشف ماهیت اشیاء پدیده‌ها و روابط بین متغیرها، اصول، قوانین و ساخت یا آزمایش تئوری‌ها و نظریه‌ها می‌پردازد و به توسعه مرزهای دانش رشته علمی کمک می‌نماید. هدف اساسی این نوع پژوهش تبیین روابط بین پدیده ها، آزمون نظریه ها و افزودن به دانش موجود در یک زمینه خاص است. برای مثال "بررسی رابطه اعتماد و تعهد در روابط صنعتی" یک نمونه تحقیق بنیادی است. سطح گفتمان کلی و انتزاعی در حوزه یک علم است. تحقیق بنیادی می تواند نظری یا تجربی باشد.

تحقیق بنیادی نظری از روش‌های استدلال عقلانی و قیاسی استفاده می‌کند و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام می‌شود. تحقیق بنیادی تجربی از روش‌های استدلال استقرائی استفاده می‌کند و بر پایه روشهای میدانی انجام می‌شود.

- تحقیق کاربردی: پژوهشی است که با استفاده از نتایج تحقیقات بنیادی به منظور بهبود و به کمال رساندن رفتارها، روش‌ها، ابزارها، وسایل، تولیدات، ساختارها و الگوهای مورد استفاده جوامع انسانی انجام می‌شود. هدف تحقیق کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. در اینجا نیز سطح گفتمان انتزاعی و کلی اما در یک زمینه خاص است. برای مثال "بررسی میزان اعتماد مشتریان به سازمان فرضی" یک نوع تحقیق کاربردی است.

• دسته بندی روش های تحقیق بر اساس نحوه گردآوری داده ها

سرمد معتقد است پژوهش ها براساس نحوه گردآوری داده ها به دو دسته تقسیم می شوند: تحقیق توصیفی و تحقیق آزمایشی

- تحقیق توصیفی یا غیر آزمایشی شامل 5 دسته است: پیمایشی، همبستگی، پس رویدادی، اقدام پژوهی، بررسی موردی

- تحقیق آزمایشی به دو دسته تقسیم می شود: تحقیق تمام آزمایشی و تحقیق نیمه آزمایشی

نظر به گستردگی موضوع ادامه مبحث را در ادامه مطلب پیگیری کنید.

 

4- روشهای گردآوری اطلاعات

روشهای گردآوری اطلاعات به دو دسته میدانی و کتابخانه ای تقسیم می شود. روشهای کتابخانه ای در تمام تحقیقات مورد استفاده قرار می گیرند. برخی تحقیقات مانند تحقیقات تاریخی اساساً کتابخانه ای هستند. روشهای میدانی عبارتند از مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه، آزمون، مباحثه و مولتی مدیا (چندرسانه ای).

ویژگی اساسی تحقیق علمی اتکا به داده ها و اطلاعات دست اول است. این ویژگی یک تحقیق را از یک مطالعه، تالیف و تدوین جدا می سازد. شیوه مطالعات کتابخانه ای و خلاصه نمودن مطالعات پیشین به صورت متن داستان گونه در روشهای تحقیق علمی امروز جائی ندارد. بنابراین مهمترین موضوع در گردآوری اطلاعات این است که بر اطلاعات دست اول ناشی از همان تحقیق تکیه شود. مطالعات گذشته نیز بهتر است در قالب ماتریس ها و نمودارها بصورت بسیار فشرده ارائه شود.

 

5- جامعه آماری و نمونه آماری

در صدر برنامه ریزی هر مطالعه یا تحقیقی این سوال که حجم نمونه چقدر باید باشد قرار دارد. انتخاب نمونه بزرگتر از حد نیاز موجب اتلاف منابع می شود و انتخاب نمونه های خیلی کوچک منتج به نتایج غیرقابل اتکا می شود(عادل آذر، آمار و کاربرد آن در مدیریت، 1383).
مجموعه واحدهائی که حداقل در یک صفت مشترک باشند یک جامعه آماری را تشکیل می دهند (خاکی، 1378). نمونه آماری عبارت است از تعدادی از افراد جامعه که صفات آنها با صفات جامعه مشابه بوده معرف جامعه باشد. نمونه گیری نیز فرایند انتخاب نمونه است. روشهای متعددی برای نمونه گیری وجود دارد:

- نمونه گیری تصادفی ساده: زمانی که حجم جامعه معلوم باشد و تغییرات صفت مورد مطالعه در جامعه شدید نباشد. نمونه گیری تصادفی ساده با استفاده از جدول اعداد، قرعی کشی یا سیستماتیک صورت می گیرد.

- نمونه گیری چینه ای (stratified): زمانی که حجم جامعه معلوم باشد ولی تغییرات صفت مورد مطالعه در جامعه شدید باشد.

- نمونه گیری خوشه ای و چند مرحله ای: زمانی که حجم جامعه نامعلوم باشد.

فرمول های تعیین اندازه نمونه متفاوت است. یکی از روشهای پرکاربرد در تعیین حجم نمونه فرمول زیر است:

در این فرمول مهمترین پارامتری که نیاز به برآورد دارد S² است که همان واریانس نمونه اولیه است. برای محاسبه S² تعدادی پرسشنامه توزیع شده و واریانس نمونه اولیه محاسبه می شود. مقدار  یک مقدار ثابت است که به فاصله اطمینان و سطح خطا(α) بستگی دارد. معمولاً سطح خطا 5% یا 1% در نظر می گیرند. برای مثال اگر سطح خطا یا سطح معناداری (significant level) برابر 5% در نظر گرفته شود سطح اطمینان برابر با 95% خواهد بود. در نتیجه   با توجه به جدول آماری 1.96 خواهد بود. این جداول در انتهای کتابهای آمار وجود دارند. مقدار d نیز براساس همان سطح خطا یا برابر 0.05 در نظر گرفته می شود.

دقت کنید همیشه فرض صفر در سطح اطمینان قرار دارد. احتمال رد فرض صفر وقتی فرض صفر درست باشد خطای نوع اول نامیده می شود. بنابراین هرچه  α کوچکتر باشد سطح اطمینان بزرگتر شده و احتمال خطای نوع اول کمتر می شود. اما در چنین حالتی توان آزمون پائین خواهد آمد. توان آزمون یعنی توان رد فرض صفر وقتی فرض صفر غلط است. توان آزمون برابر است با 1-α . جهت بالابردن همزمان توان آزمون و پائین آرودن احتمال خطای نوع اول بهتر است حجم نمونه افزایش یابد. در این صورت احتمال خطای نوع دوم نیز کمتر خواهد شد. خطای نوع دوم یعنی احتمال پذیرش فرص صفر غلط.

مثال: در یک پژوهش ذیحسابان دستگاه­های اجرائی کشور جامعه آماری پژوهش را تشکیل می­دهند. جهت تعیین حجم نمونه یک مطالعه مقدماتی با توزیع پرسشنامه بین 20 نفر از ذیحسابان دستگاه­های اجرائی کشور انجام شد و با برآورد واریانس نمونه اولیه در سطح اطمینان 95 درصد، حجم نمونه از طریق فرمول زیر محاسبه گردید:

با توجه به محاسبات انجام شده 82 نفر به عنوان نمونه آماری مورد مطالعه برآورد گردید.

 

6. ابزار اندازه گیری و جمع‌آوری اطلاعات

زمانیکه موضوع پژوهش انتخاب شد و نوع تحقیق براساس هدف مشخص گردید ابتدا باید براساس ادبیات پژوهش به تعریف عملیاتی متغیرهای پژوهش پرداخت و سپس متغیرهای پژوهش باید به نوعی اندازه گیری و سنجش شوند. به طور کلی روش های گردآوری اطلاعات در یک پژوهش را می توان به دو دسته کتابخان ای و میدانی تقسیم نمود. در خصوص جمع آوری اطلاعات مربوط به ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق از روش های کتابخانه ای و در خصوص جمع آوری اطلاعات برای تایید یا رد فرضیه های پژوهش از روش میدانی استفاده می گردد.

پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده از ابزارهای رایج اندازه گیری متغیرها هستند اما در بسیاری از تحقیقات علوم انسانی از مقیاس های سنجش نگرش استفاده می شود. مشهور ترین مقیاس های سنجش نگرش عبارتند از: مقیاس لیکرت، مقیاس افتراق معنائی، مقیاس ثرستون، مقیاس گاتمن و مقیاس فاصله اجتماعی بوگاردوس. ادامه مطلب...

مقیاس لیکرت به عنوان یکی از متداول ترین ابزار جمع آوری اطلاعات در تحقیقات پیمایشی مورد استفاده قرار می گیرد و عبارت است از مجموعه ای از پرسش های هدف دار که نظر، دیدگاه و بینش یک فرد پاسخگو را مورد سنجش قرار می دهد (حافظ نیا،1377).

• تهیه مقیاس لیکرت

برمبنای نظریه چرچیل (1979) برای ایجاد یک مقیاس زمانیکه ابعاد موضوع مورد مطالعه شناسائی شدند باید مجموعه ای از آیتم ها در ارتباط با هر بعد ایجاد گردند(سین و دیگران،2005). براساس مطالعه متون مشابه، مصاحبه و مباحثه های تفصیلی با اساتید راهنما و مشاور و نیز  براساس نظر متخصصان و مدیران رده بالای سازمان مورد مطالعه، آیتم های مورد نظر جهت سنجش هر بعد شناسائی، تحلیل و غربال می­گردد تا در نهایت یک مقیاس چند بعدی که روائی آن  از نظر متخصصان علمی و عملی مورد تائید بوده است، توسعه داده شود.

در تهیه و تدوین پرسشنامه می­توان از یک پرسشنامه استاندارد استفاده کرده و با نظر کارشناسان و ادبیات پژوهش آنرا بومی­سازی و متناسب با فضای کلی حاکم بر پژوهش نمود.
پرسشنامه مورد استفاده در یک پژوهش عموماً متشکل از دو دسته سوالات عمومی و تخصصی است. دسته اول سوالات عمومی پیرامون مشخصات فردی پاسخ دهندگان مانند جنسیت، سن، میزان تحصیلات، مرتبه سازمانی و وضعیت استخدامی است. دسته دوم سوالات تخصصی پرسشنامه هستند که برای آزمون فرضیه­های پژوهش طراحی شده­اند. جهت امتیاز دهی و ارزش گزاری کمی سوالات تخصصی از طیف لیکرت استفاده می­شود(جدول 3-1).

بسیار زیاد	زیاد	متوسط	کم	بسیار کم	گزینه انتخابی
5	4	3	2	1	امتیاز

جدول3-1: نمره دهی به سوالات در طیف لیکرت

• روایی یا اعتبار پرسشنامه (Validity)

مقصود از روائی آن است که وسیله اندازه گیری، بتواند خصیصه و ویژگی مورد نظر را اندازه بگیرد. اهمیت روائی از آن جهت است که اندازه­گیریهای نامناسب و ناکافی می تواند هر پژوهش علمی را بی ارزش و ناروا سازد(خاکی،1378).
در یک پژوهش برای بررسی روایی پرسشنامه از روش روایی محتوائی، ملاکی و اعتبار سازه استفاده می شود. روایی محتوائی بیشترین کاربرد را در تعیین روائی یک مقیاس دارد. اعتبار محتوای یک ابزار اندازه گیری به سوال های تشکیل دهنده آن بستگی دارد. برای تعیین اعتبار محتوائی پرسشنامه به تعدادی از صاحب نظران و اساتید مدیریت و علوم رفتاری از جمله استاد راهنما و مشاور داده شده و از آنها در مورد سوالات و ارزیابی فرضیه ها نظرخواهی می گردد تا روائی پرسشنامه را تایید نمایند.

• پایائی یا اعتماد پرسشنامه (Reliability)

قابلیت پایائی یکی از ویژگی های فنی ابزار اندازه گیری است که نشان دهنده این است که ابزار اندازه گیری تا چه اندازه نتایج یکسانی در شرایط مشابه به دست می دهد. بازآزمائی، آزمون همتا، تصنیف، کودر-ریچاردسون و آلفای کرونباخ از جمله روشهای سنجش پایائی هستند که در این جا روش آلفای کرونباخ تشریح می شود.
یکی از روش های محاسبه قابلیت پایایی، ضریب آلفای کرونباخ می باشد که برای محاسبه آن  ابتدا باید واریانس نمرات هر سوال پرسشنامه و واریانس کل آزمون را محاسبه کرد و سپس با استفاده از فرمول زیر مقدار ضریب آن  را محاسبه نمود(بازرگان،1376).

α = ضریب آلفای کرونباخ

k = تعداد سوال های پرسشنامه

= واریانس مربوط به سوال i

= واریانس کل آزمون

ضریب آلفای کرونباخ در یک پژوهش، با یک مطالعه مقدماتی با توزیع 20 الی 30 پرسشنامه محاسبه می­شود. لازم به ذکر است چنانچه ضریب آلفای کرونباخ بیش از 7/0 محاسبه گردد، پایایی پرسشنامه مطلوب ارزیابی می شود.

 

6) روش های آماری مورد استفاده

در یک پژوهش جهت بررسی و توصیف ویژگیهای عمومی پاسخ دهندگان از روش­های موجود در آمار توصیفی مانند جداول توزیع فراوانی، در صد فراوانی، درصد فراوانی تجمعی و میانگین استفاده میگردد. روشهای مربوط به آمار توصیفی و استنباطی را در ادامه مطلب پیگیری کنید.

 

منابع

فارسی

1- آذر، عادل(1383). آمار و کاربرد آن در مدیریت، انتشارات سمت، تهران، چاپ سوم
2- بازرگان، ع (1376). روش­های تحقیق در علوم رفتاری، انتشارت آگاه، تهران
3- حافظ­نیا، م، ر(1382). مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، انتشارات سمت، تهران، چاپ هشتم
4- خاکی، غ، ر(1378). روش تحقیق با رویکردی به پایان نامه نویسی، کانون فرهنگی انتشارات داریت، تهران، چاپ دوم
5- دواس،دی،ای.(1383). پیمایش در تحقیقات اجتماعی، (نائینی.ه، مترجم) تهران: نشر نی (تاریخ انتشار به زبان اصلی:1991)
6- ساروخانی، ب (1382). روشهای تحقیق در علوم اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اقتصادی، تهران، چاپ هشتم
7- سرمد، زهره و دیگران(1378). روش های تحقیق در علوم رفتاری، انتشارات آگاه، تهران، چاپ دوم

 

لاتین

1- Elliott, A.C., & Woodward, W.A. (2006) Statistical Analysis Quick Reference Guidebook, Sage.
2- Keppel, G. & Wickens, T.D. (2004). Design and Analysis: A Researcher’s Handbook (4th Ed.), Pearson Prentice Hall.
3- Moher D, Dulberg CS, Wells GA. Statistical power, sample size, and their reporting in randomized controlled trials. JAMA. 1994;272:122-124.
4- Moore, D. and McCabe, G. (2006). Introduction to the Practice of Statistics, Fourth Edition, New York: WH Freeman & Co.
5- Sin, leo.y.m et al.(2005), Conceptualization and scale development, European Journal of Marketing,39(September), 1264 – 1290.
6- Churchill, G.A. Jr (1979), “A paradigm for developing better measures of marketing constructs”, Journal of Marketing Research, Vol. 16 No. 1, pp. 64-73.

راهنمای نگارش پایان نامه

پایان نامه تحصیلی  براساس یک استاندارد جهانی از پنج بخش تشکیل شده است. پس از نگارش پایان نامه برای آنکه پایان نامه جلد شود باید به صورت زیر تنظیم گردد :

۱- صفحه عنوان

۲- پیشگفتار و در صورت نیاز تشکر و قدر دانی

۳- فهرست مطالب

۴- فصل اول – طرح تحقیق

۵- فصل دوم –پیشینه تاریخی تحقیق

۶- فصل سوم _ روش تحقیق

۷- فصل چهارم _ ارائه یافته های تحقیق و تجزیه و تحلیل آن

۸- فصل پنجم _ خلاصه تحقیق و ارائه پیشنهادها

۹- فهرست منابع و مآخذ

۱۰- پیوست

 

۱- عنوان تحقیق
عنوان تحقیق و صفحه اولین صفحه پایان نامه است. گاهی صفحه عنوان درست مانند جلد پایان نامه طراحی می‌شود. صفحه عنوان شامل اطلاعات زیر است:

الف) عنوان پایان نامه

ب  ) نام کامل استاد راهنما

ج  ) نام کامل محقق یا محققین

د   ) نام مرکز یا دانشگاهی که پایان نامه در آن تقدیم میگردد .

ذ   ) نوع مدرک ( برای مثال : پایان نامه دوره کارشناسی ارشد مدیریت )

و   ) تاریخ ارایه پایان نامه

 

۲) پیشگفتار و تشکر و قدر دانی
صفحه تشکر و قدردانی الزامی نیست اما مرسوم است که یک صفحه را به تقدیر و تشکر اختصای می‌دهند. محقق میتواند در پایین پیشگفتار نیز از فرد یا افراد با موسساتی که او را در انجام تحقیقش کمک و راهنمایی کرده اند ، سپاسگزاری کند .

 

۳) فهرست مطالب
فهرست مطالب و شماره صفحه مطالب معمولا شامل سه بخش است. دقت کنید فهرست مطالب خود با حروف الفبا شماره صفحه می‌خورد.

فهرست عناوین و شماره صفحه هر مطلب

فهرست جداول و شماره صفحه هر جدول، در صورتیکه جدول وجود داشته باشد.

فهرست تصاویر و شماره صفحه هر تصویر، در صورتیکه تصویر وجود داشته باشد.

 

۴) فصل اول: طرح تحقیق یا کلیات پژوهش
طرح تحقیق یا کلیات پژوهش فصل اول پایان نامه و بسیار مشابه پروپوزال است. مهمترین قسمتهای طرح تحقیق عبارتند از :

۴-۱- عنوان تحقیق ؛ باید شناختی دقیق و روشن از موضوع تحقیق را عرضه دارد و خالی از هرگونه ابهام و پیچیدگی باشد .

۴-۲- مقدمه یا تاریخچه ای از موضوع تحقیق : در این قسمت مختصری از نظرات و تحقیقات مربوط به موضوع و یا مسایل و مشکلات حل نشده در این حوزه و همچنین توجه و علاقه جامعه به این موضوع اشاره میشود .

۴-۳- تعریف موضوع تحقیق : در این قسمت محقق موضوع مورد علاقه و یا نیاز احساس شده خود را در حوزه تحقیق بیان میدارد و عوامل موجود در موقیعت را تعریف و تعیین میکند .

۴-۴- هدف یا هدفهای کلی تحقیق : این قسمت باید با جملات مثبت و کلی طرح شود و ازطولانی شدن مطالب پرهیز شود

۴-۵- روش انجام تحقیق : در این قسمت پژوهشگر روش کاری خود را بیان میدارد و شیوه های گوناگونی را که در گرد آوری مطالب خود به کار برده ذکر میکند و همچنین اگر روش آماری خاصی را در تهیه و تدوین اطلاعات به کار برده آن شیوه را بیان میکندو بیان آن یکی از ملزومات است .

۴-۶-ا همیت و ارزش تحقیق : با توجه به تشابه این قسمت از طرح تحقیق با تعریف موضوع تحقیق که در آن محقق نیاز خود را در آگاهی به نتایج مطالعه عنوان میسازد ، در این قسمت منابع شخصی یا علمی که از خاتمه تحقیق به محقق دست میدهد ، بحث میشود .

۴-۷- محدودیت های تحقیق : محدودیت هایی که کنترل آن از عهده محقق خارج است مانند انتخاب نوع بافته ها و یا زیر اندازها و دیگر محدودیت هایی که کنترل آن در دست محقق است مانند موضوع و محل تحقیق و ...

۴-۸- تعریف واژه‌ها: در این قسمت محقق باید واژه های کلیدی تحقیق را براساس منابعی معتبر به صورتی کاربردی تعریف کند. 

 

۵) فصل دوم: پیشینه تحقیق یا ادبیات پژوهش
در این بخش براساس مطالعات گذشته، مبانی نظری پژوهش بیان می شود. منظور از مبانی نظری ارائه تعاریف و مفاهیم بکار رفته در پژوهش به صورت روشن است و باید براساس مطالعات معتبر قبلی صورت گیرد. در بخش دوم ادبیات پژوهش به ارائه مطالعات مشابه که قبلاً توسط پژوهشگران دیگر صورت گرفته پرداخته می شود. اگر درباره سازمانی خاص تحقیق میکنید باید یک بخش از فصل دوم را در حد سه تا جهار صفحه به معرفی سازمان مربوط اختصاص دهید.

 

۶) فصل سوم روش تحقیق :
در این بخش نوع پژوهش براساس هدف و ماهیت معرفی می شود. همچنین نحوه گردآوری داده ها بیان می شود. معمولا پژوهش های علمی از روش های مطالعه میدانی و کتابخانه ای برای گردآوری داده ها و اطلاعات استفاده می کنند. همینطور جامعه آماری و در صورت لزوم نمونه آماری معرفی می شوند. سپس گزاره های پژوهش ( فرضیه ها یا سوالات ) ارائه می گردد. همچنین آزمونهای آماری مورد استفاده و نرم افزار تجزیه و تحلیل داده ها نیز معرفی می شود. به بحث مقدمه ای بر روش تحقیق رجوع کنید.

 

۷- فصل چهارم: یافته ها و تجزیه و تحلیل آنها
در این قسمت براساس داده های بدست آمده و با توجه به روشهای آماری مناسب به تجزیه و تحلیل داده ها و ازمون فرضیه های پژوهش پرداخته می شود. معمولا برای افزایش دقت محاسبات نرم افزارهای آماری مانند SPSS بکار گرفته می شود. این تحلیل اساس یک پژوهش علمی است.

 

۸- فصل پنجم: خلاصه تحقیق و پیشنهادها
این فصل شامل دو قسمت اصلی ، یکی خلاصه تحقیق و دیگری پیشنهادها است. یک خلاصه مناسب ترکیبی از دو نوع اطلاعات است : اطلاعات و یافته هایی که محقق از تحقیق جاری خویش به دست آورده است. دوم اطلاعات و یافته هایی که محقق از طریق مطالعه تحقیقات و نوشته های دیگران جمع آوری کرده است.

بعد از خلاصه پایان نامه باید محدودیت‌های تحقیق بیان شود. ذکر سه الی پنج مورد کافی است.

درنهایت باید پیشنهادها ارائه شود: پیشنهاد برای محققان آینده، پیشنهاد به سازمان مورد مطالعه و پیشنهادهای عمومی که در هر مورد باید سه یا چهار پیشنهاد مطرح شود. پیشنهاد باید برای استفاده‌کنندگان چراغ باشد.

 

۹- فهرست منابع و مآخذ
در این قسمت تمام منابع و مآخذ مورد استفاده ارائه می‌شود. فهرست نویسی قوانین خاص خودش را دارد. معمولا از روش APA برای نوشتن فهرست منابع استفاده می‌شود. به آموزش نوشتن فهرست منابع رجوع کنید.

 

۱۰- پیوست
میتوان از پرسشنامه ها ، آزمونها ، نامه های نوشته شده به افراد و موسسات و سایر وسایل جمع اوری اطلاعات نام برد .

 

معرفي مقاله: معناپردازی در ساخت تئوری: استعاره و تخیل منظم

 

مقاله کرنلیسن بر اساس بینش کارل ویک بر روی مفهوم تئوری پردازی نوشته شده است و تصور وی از ساخت تئوری به مثابه "تخیل منظم" را توسعه داده و پالایش می دهد. یکی از عناصر اصلی در مقاله تخیل منظم شامل ادعای وی بر اینکه کوششهای تفکر و ارائه تئوریک نوعا شامل انتقال از یک فضای معرفتی به یک فضای دیگر از طریق استفاده خلاق از استعاره می باشد.

 

خلاصه مقاله

در سال 2004 فراخوانی از سوی مجله مطالعات سازمان[1] برای قدردانی و بحث انتقادی در مورد نظریات کارل ویک اعلام شد. نخستین مقاله از این مجموعه ارزشمند مقاله کرنلیسن با عنوان حس سازی از تئوری پردازی است که در آن نویسنده منظور ویک از تئوری سازی به عنوان یک تخیل منظم را توسعه و بازبینی می کند. به ویژه وی بررسی می کند که چگونه تصور استعاره ای از فراگرد سازماندهی پیروی می کند که مانند مراحل تنوع، انتخاب و نگهداری است.

در دومین مقاله باکن و هرنس به دنبال توسعه مفهوم رابطه بین فعل هاو اسم ها با استفاده از کار آلفرد نورث وایتهد برآمده اند. رویکرد آنها به درک مبانی زبان شناختی تفکر و تئوری پردازی کمک می کند.

کارل ویک تئوری پردازی سازمانی را به عنوان یک فرایند تکاملی و مستمر متصور می شود که در آن محققان خود به صورت فعال تمثال ها را می سازند.

در ساخت تئوری، ویک پیشنهاد می دهد که محققان و تئوری پردازان آزمایشات تخیلی را طراحی، هدایت و تفسیر می کنند که در آنها بر استعاره ها برای فراهم آوردن تصورات و واژگان برای بیان و اشاره به پدیده های سازمانی که اغلب پیچیده و موجز هستند تکیه شده است.

 

تصور انتظام يافته: فرايندها و هم افزاييها

تا قبل از ارائه نظریات ويك، محققان فرایند تئوری پردازی را به مثابه یک فرایند مکانیکی و خطی می­دیدند که از بیان مشکل شروع شده و به پیشنهادات قابل آزمون ختم مي شد. به همین دليل نظريه پردازی به عنوان يك فرايند خطي حل مسئله دیده می شد و بر نتايج و محققان پيامدها بيشتر از فرايند تأكيد مي كردند. اما وايك تئوری سازي را به عنوان يك فرايند شامل تخیل منظم بيان كرد و بدین ترتیب تمركز را از توليد نظريات قانون‌مدار به سوی استعاره‌ها تغيير داد.

تخیل منظم شامل چهار ویژگی است

1. تخیل منظم نقش موثری براي محققاني دارد كه از بیان مساله مشكل به طور قياسي يا طبيعي برای تفسیر نظری استفاده مي‌كنند. به بيان ویک ساخت تئوری بیشتر به انتخاب مصنوعی شبیه است تا فرایند انتخاب طبیعی.
2. تصور استعاره‌اي منطقی است كه براي توسعه و انتخاب نمود نظري به كار مي‌رود. تصور استعاره­ای در اصل تركيبي از استدلال قياسي و استدلال استقرايي است. اولي بر پايه خواندن ادبيات تحقيق موجود و دومي از طريق تفكر شهودي شكل مي‌گيرد.
3. وايك تفاوت اساسي بین تصورات استعاره‌اي كه در يك شكل پيش‌مفهومي و غيرفرضيه‌اي وجود دارند و مدلهاي نظري، سازه‌ها و فرضياتي كه از آنها مشتق شده‌اند قایل است.
4. شناخت شناسي تكاملي كه ويك بيان مي‌كند شامل همين تخیل منظم است. اين ديدگاه نشان مي دهد كه ساخت نظريه شامل فرايندي از تنوع، انتخاب و حفظ است.

 

  استعاره، جهش­های معنایی و تخیل منظم

ويك نه تنها استعاره را به عنوان جوهره تئوري­پردازي بلكه به عنوان مشخصه توليدي ساخت معني نیز شرح مي­دهد. ویک معتقد است كه زبان استعاره، ارتباطی بديع و خلاقانه بین دو مفهوم يا عقيده را ايجاد مي‌كند كه باعث می شود یک جهش معنايي به وجود آوریم تا فهمي از اطلاعات ايجاد کنیم. يك استعاره مي‌تواند از مفاهيمي دانشهای گوناگون استفاده نماید.

تصورات استعاره‌اي خلاقانه هستند اما نيازمند پيش فرضهایی درباره اينكه يك سازمان چه چيزي بايد باشد هستند. بررسی كارهاي ويك نشان دهنده آن است كه او استعاره را نه تنها به عنوان جوهر ذاتي ساخت نظريه می ‌داند، بلكه ويژگيهاي معني­ساز را نيز در آن مي‌بيند.

 

استعاره‌هاي خوب و معنادار

ويك بر این باور است كه محققان سازماني هچون دانشمندان در ساير رشته هاي علوم اجتماعي نه تنها خودشان را به سمت فرايند تصويرسازي استعاره‌اي هدايت مي‌كنند بلكه متعاقب آن نمادهاي نظري براي موضوعات مورد توجه را نيز انتخاب مي‌كنند. دو استعاره «ساخت سازمان به مثابه يك گروه جاز» و «رفتار سازمان به مثابه يك ذهن جمعي» در این مقاله مورد بحث قرار می گیرد

مثال 1: ساخت سريع سازماني به مثابه جاز: تئوري آميزش مفهومي (CB) اظهار می کند كه همبستگي استعاره­اي مفاهيم، تعدادي فرآيند ترکیبی را ايجاد مي­كند كه درآنها ظرفيت­هاي تخیلی ساخت معني بروز مي­كنند تا يك معناي نوظهور توليد كنند. چنين معناي نوظهوري از عملكرد سه فرآيند تركيبي حاصل مي­شود: تركيب، تکمیل و تفصيل.

تركيب به نسبت دادن يك رابطه از يك مفهوم به عنصر ديگر يا از يك عنصر به مفهوم ديگر اطلاق می شود. تكميل زماني ایجاد می شود كه ساختار تركيب با اطلاعات در حافظه بلندمدت تناسب پيدا كند. تفصيل فرآيندي است كه شامل شبيه­سازي ذهني تصوري يا اتفاق افتادن يك رويداد در تركيب ساخته شده بر طبق خواص بارز خودش و منطق است.

مثال 2: رفتار سازماني به مثابه ذهن جمعي: رفتار سازمان افراد به فرآيند عصبي و عملكردهاي مغز شباهت دارد. این استعاره بافت­هاي عصبي و فرآيندهاي روانشناختي مرتبط با آنها را به كار مي­گيرد تا رفتار جمعي درون سازمان را توصيف كرده و تبیین نماید. بنابراين تركيب بين «رفتار سازماني» و «ذهن» از همانندي ساخته شده بين نگاهي از ذهن به عنوان شبكه نوساني اجتماعات همزمان و رفتار سازمانی به عنوان الگوهایی از اقدامات بهم مرتبط در یک مجموعه سازمانی پيروي مي­كند.

این استعاره­ها تصورات جدیدی در مورد سازمانها ایجاد می­کنند و نمونه هاي خوبي از چگونگي منجر شدن استعاره به يك معنا هستند. اين استعاره­ها نه تنها از نظر وايك بلكه از نظر كساني كه به کارهای او ارجاع داده­اند كارامد بوده­اند و اين نتيجه قرار گرفتن آن استعاره­ها در كنار هشت اصل بهينگي است که عبارتند از: انسجام، جانمايي(مکان­شناسی)، شبکه، بازکردن، توضيح خوب، پيوند سخت مجاز، فاصله مناسب، عينيت؛

استعاره ساخت سازماني به مثابه جاز با بيشتر اين اصول (اصول انسجام، جانمايي مكاني، شبكه، بازکردن، دليل خوب، پيوند سخت مجاز و عينيت) سازگار است. استعاره رفتار سازماني به مثابه ذهن جمعي نیز با همه اصول بالا به غير از اصل عينيت سازگار است.

 

نقد و پیشنهاد

در این مقاله روال نظریه های علوم انسانی بر اساس قانون انتخاب طبیعی بررسی می شود؛ یعنی ساخت تئوری به فرایند تکامل شباهت دارد: تنوع، انتخاب و حفظ. اما پیشنهاد می شود که به جای طبیعت، محقق قرار بگیرد و به جای اعتبار، موجه بودن مد نظر باشد یعنی معیارهایی علاوه بر امر تطبیق بر واقع وجود دارند.

اگر چه بحث ویک به صورت موثری استعاره را در مرکز ساخت تئوری قرار می دهد او در مورد اینکه استعاره ها واقعا چگونه عمل می کنند بحث نکرده و همچنین نشان نداده است که محققان سازمانی چه نوع مباحثی[2] را می توانند برای تولید و انتخاب تصورات استعاره ای از موضوعات سازمانی به کار گیرند.

کرنلیسن در ادامه یک فرایند سه مرحله ای را با الهام از انتخاب مصنوعی تشریح می کند که شامل بیان مساله، واپس نگری و معیار انتخاب می باشد. هدف کرنلیسن در مقاله حاضر این است که تخیل لازم برای دانش افزایی وارد فرایند تئوری پردازی شود.

 

 

منابع و مآخذ

Anderson, Marc H. 2006 ‘How can we know what we think until we see what we said?: A citation and citation context analysis of Karl Weick’s The Social Psychology of Organizing’. Organization Studies 27/11: 1675–1692.

Bakken, Tore and Tor Hernes 2006 ‘Organizing is both a verb and a noun: Weick meets Whitehead’. Organization Studies 27/11: 1599–1616.

Cornelissen, Joep P. 2006 ‘Making sense of theory construction: Metaphor and disciplined imagination’. Organization Studies 27/11: 1579–1597.

Czarniawska, Barbara 2006 ‘A golden braid: Allport, Goffman, Weick’. Organization Studies 27/11: 1661–1674.

Eisenberg, Eric M. 2006 ‘Karl Weick and the aesthetics of contingency’.Organization Studies 27/11: 1694–1707.

Gioia, Dennis A. 2006 ‘On Weick: An appreciation’. Organization Studies 27/11: 1709–1721.

Sutcliffe , Kathleen M., Brown , Andrew D. Putnam, Linda L. 2006. Introduction to the Special Issue ‘Making Sense of Organizing: in Honor of Karl Weick’ Organization Studies 27(11): 1573–1578.

Vlaar, Paul W. L., Frans A. J. van den Bosch, and Henk W. Volberda 2006 ‘Coping with problems of understanding in interorganizational relationships: Using formalization as a means to make sense’. Organization Studies 27/11: 1617–1638.

Weber, Klaus, and Mary Ann Glynn 2006 ‘Making sense with institutions: Context, thought and action in Karl Weick’s theory’. Organization Studies 27/11: 1639–1660.

Weick, Karl E. 2006 ‘Faith, evidence, and action: Better guesses in an unknowable world’. Organization Studies 27/11: 1723–1736

 

---

[1] Organization Studies

[2] heuristics